Tích Phật giáo tương truyền lại, có một lần trong khi đang ngồi thiền, Tổ Bồ Đề Đạt Ma bỗng ngủ gục. Ngài bực quá liền cắt mí mắt cho tỉnh ngủ. Mí mắt ấy rơi xuống đất và mọc lên thành cây được gọi là trà…

Lá của cây ấy có tác dụng chống buồn ngủ, làm cho tinh thần tỉnh táo. Từ đó những người thực hành về thiền định thường hái lá trà uống để được tỉnh táo khi ngồi thiền. Có lẽ đây chỉ là truyền thuyết để giải thích tính "tỉnh thức" của cây trà, còn trong thực tế các nhà khảo cổ học phát hiện trà đã có hàng ngàn năm trước rồi, ở nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Với Phật giáo, thiền là nghệ thuật đưa tâm trở lại với chính mình. Thiền trà cũng nhắc nhở mỗi con người cần phải khắc ghi "Tứ trọng ân". Nhấp ngụm trà thứ nhất, ta uống cho cha mẹ bởi ta là chính là sự tiếp nối của cha mẹ. Nhấp ngụm trà thứ hai, ta uống cho niềm tin nơi Tam Bảo, nơi có Phật - Pháp - Tăng. Nhấp ngụm trà thứ ba, ta uống cho những người đã đến với cuộc sống của ta. Thưởng thức ngụm trà thứ tư, ta uống cho trời đất, cho cây cỏ hoa lá…

Nổi tiếng là một trong những tuyến giao thương cổ đại độc đáo và khắc nghiệt bậc nhất Trung Quốc, Trà Mã cổ đạo (茶马古道) được hình thành từ thời nhà Đường (618–907), phát triển rực rỡ vào các triều đại Tống, Minh và Thanh, với sứ mệnh vận chuyển trà từ Trung Nguyên vào Tây Tạng để đổi lấy ngựa. Cùng với đó là sự lan tỏa của Phật giáo Mật tông từ Tây Tạng vào Hoa Hạ, và Nho giáo, Đạo giáo từ Trung Nguyên vào vùng cao nguyên. 

Ở nơi “nóc nhà của thế giới”, các nhà sư Tây Tạng thường phải ngồi thiền và tụng kinh (Puja) trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày liên tục trong cái lạnh thấu xương của các điện thờ đá. Theo các ghi chép về sinh hoạt tu viện, trà bơ được phục vụ liên tục trong các buổi lễ này. Trà giúp các nhà sư duy trì sự tỉnh thức (mindfulness), chống lại cơn buồn ngủ, trong khi lượng calo cao từ bơ cung cấp năng lượng để cơ thể chịu đựng cái lạnh, giúp họ tập trung hoàn toàn vào giáo pháp. Vì thế, trà được xem là “bạn đồng hành của sự giác ngộ”.

Tại Hà Nội, có một điểm dừng chân tĩnh và lặng, nơi các Tăng đoàn và đạo hữu thường ghé qua để gieo trồng những hạt giống tốt đẹp trong tâm thức. Nhà hàng Chay Delek ra đời vào cuối năm 2022, với kỳ vọng tạo nên một địa chỉ ẩm thực chay đặt trong lối sống hiện đại, nơi con người tìm kiếm sự cân bằng, quan tâm hơn đến những gì mình ăn và dành nhiều khoảng trống hơn cho sự thong thả, ung dung.

“Tashi Delek!” là thành ngữ Tây Tạng dùng để chào hỏi, chúc mừng hoặc chúc ai đó may mắn. Nó cũng được sử dụng phổ biến ở Bhutan và Đông Bắc Ấn Độ với ý nghĩa tương tự. Trong không gian nhỏ xinh với khoảng gần 40 chỗ ngồi, sắc đỏ đun hiện diện mang lại cảm giác của sự hài hòa và ấm áp, có chút hơi hướng của Phật giáo Tây Tạng. Mùi hương trà phảng phất, tách trà nóng trao tay như một lời chào ý nhị, những chai nước hoa mùi trà được trưng bày tinh tế khuyến khích thực khách hãy một lần hít thở thật sâu…

Tương tự không gian, Chay Delek có một thực đơn cũng “kín tiếng” không kém. Được thiết kế kỹ càng và thực hiện hoàn toàn “home made”, khoảng 20 món ăn tạo thành hai phân khúc set menu. Trong đó, tùy vào sự lựa chọn từng món ăn của thực khách, một bữa ăn được tạo nên từ nhiều lớp hương vị: soup, khai vị, salad, món chính và tráng miệng. Set menu 5 món hiện có mức giá từ 340.000 đồng/1 khách. Set Menu 6 món có thêm một món bất kỳ, có mức giá từ 390.000 đồng/1 khách.

Đặc biệt, các hương vị trà quý hiện diện rất nhiều trong thực đơn. Từ trà nóng và trà ủ lạnh, từ trà Olong quýt thơm dịu ngọt ngào đến trải nghiệm set trà chiều chay cùng những phẩm trà Việt Nam và Trung Hoa thượng hạng.

Trà và nguyên liệu độc đáo trần bì cũng được khéo léo chế biến có trong nước dùng của một số món ăn, chẳng hạn như “lẩu trà chay” – dường như là món lẩu trà chay đầu tiên tại Hà Nội. Hương trà thơm, màu trà đậm, vị chát thoảng nhẹ vương vấn, cùng vị ngọt thanh tự nhiên của rau củ và nấm thực sự đem đến một trải nghiệm ấn tượng mà dễ chịu.

Đội ngũ điều hành nhà hàng cho biết, họ thực sự tri ân công việc thiện hạnh tại Chay Delek - Vegetarian Restaurant. Đặc biệt là khi nhà hàng đã có nhiều dịp đón tiếp các tăng đoàn thuộc hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các vị Hòa thượng, Đại Đức trụ trì các chùa trên cả nước, hay Tăng đoàn dẫn đầu là các vị Phó pháp chủ, Trưởng dòng, Tu viện trưởng, và nhiều các bậc Thầy tái sinh Rinpoche đến từ Giáo hội Phật giáo Bhutan, Ấn Độ, Sri Lanka, Tây Tạng…

Các quý thầy không chỉ thường xuyên ghé qua đây thưởng chay, thưởng trà mà còn thực hiện những lễ cầu nguyện trang nghiêm với mong muốn gia trì và trợ duyên cho đạo hữu Phật tử. Như một kỷ niệm khó quên, Ngài Tenzin Ngawang Rinpoche, Phó pháp chủ Giáo hội Phật giáo, phụ trách các Tu viện ở niềm nam Bhutan, với nụ cười hiền từ đã chỉ dạy rằng: "Chúng ta chỉ có thể có được sự an lạc và hạnh phúc nếu như chúng ta mang lại sự an lạc và hạnh phúc đến cho người khác”.

Và như thế, trong tháng Vu Lan này, dù có là Phật tử hay không, hãy một lần ngồi trước các món chay, nhấp vị trà thơm và nhớ công ơn cha mẹ ông bà, phát tâm làm việc thiện, để tìm về một nội tâm bình an, thư thái.