Với Việt Nam, khả năng xuất hiện một số nhịp “mua khi kỳ vọng, bán khi tin ra” quanh thời điểm 21/9 là hoàn toàn có thể, đặc biệt đối với những cổ phiếu đã tăng mạnh nhờ kỳ vọng được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế.

Chỉ còn hai tuần nữa, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell. Theo kế hoạch của FTSE Russell, Việt Nam sẽ được đưa vào hệ thống FTSE Global Equity Index Series qua bốn giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, trong đó đợt đầu tiên thực hiện 10% tỷ trọng đầu tư có thể tiếp cận.

Thị trường đã phản ứng tích cực khi VN-Index kết thúc tháng 8 tại 1.832 điểm, tăng hơn 5% so với tháng trước. Tuy nhiên, dòng vốn ngoại vẫn chưa thực sự đảo chiều khi tiếp tục bán ròng trong tháng 8/2026.

Trao đổi trong The Finance Street Talk show mới đây, ông Đinh Minh Trí, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân, Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset (MAS), cho rằng nâng hạng giúp Việt Nam mở rộng cánh cửa tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng dòng tiền có vào, ở lại và tăng tỷ trọng hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng cao, việc kiểm soát lạm phát và tỷ giá, cũng như mức độ cải thiện chất lượng doanh nghiệp niêm yết. 

Trước hết, cần phân biệt khá rõ giữa giai đoạn kỳ vọng nâng hạng và giai đoạn thực thi nâng hạng. Nếu như vài tháng trước, nhà đầu tư chủ yếu giao dịch dựa trên kỳ vọng Việt Nam sẽ hoàn tất quá trình nâng hạng, thì đến thời điểm hiện tại FTSE Russell đã có lịch trình triển khai cụ thể. Đây là cột mốc quan trọng, giúp thị trường Việt Nam mở rộng khả năng tiếp cận với các quỹ đầu tư theo các bộ chỉ số quốc tế. 

Phản ứng của thị trường trong tháng 8 nhìn chung là tích cực. VN-Index tăng hơn 5% và đóng cửa tại 1.832 điểm, cho thấy một phần đáng kể kỳ vọng đã được phản ánh vào giá. Tuy nhiên, mức tăng của thị trường vẫn có sự phân hóa khá rõ và chưa đi kèm với sự đảo chiều bền vững của dòng vốn ngoại.

Thực tế, khối ngoại vẫn bán ròng trong tháng 8 và lũy kế 8 tháng đầu năm bán ròng hơn 90.000 tỷ đồng trên HOSE. Điều này cho thấy nâng hạng chưa thể ngay lập tức thay đổi xu hướng của dòng vốn quốc tế, bởi quyết định của nhà đầu tư nước ngoài còn phụ thuộc vào tỷ giá, lãi suất toàn cầu, định giá thị trường và triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng không được đưa toàn bộ tỷ trọng vào các chỉ số FTSE ngay trong tháng 9. Quá trình này được chia thành bốn đợt từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, với tỷ trọng lũy kế lần lượt khoảng 10%, 30%, 65% và 100%. Vì vậy, tác động của nâng hạng đối với dòng vốn nhiều khả năng sẽ diễn ra từng bước thay vì tạo ra một cú hích duy nhất.

Yếu tố quyết định xu hướng thị trường sẽ dần chuyển từ kỳ vọng nâng hạng sang quy mô dòng tiền thực tế, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp, định giá và chất lượng cải cách thị trường.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phản ứng của thị trường trước và sau khi nâng hạng không hoàn toàn giống nhau. Dòng vốn chủ động thường có xu hướng đi trước sự kiện để đón đầu kỳ vọng, trong khi các quỹ thụ động thường thực hiện tái cơ cấu danh mục gần thời điểm chỉ số chính thức có hiệu lực.

Kuwait là một ví dụ khá điển hình. Trong giai đoạn trước khi chính thức được đưa vào nhóm thị trường mới nổi, thị trường Kuwait đã có mức tăng mạnh và thu hút đáng kể dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ một số thị trường cũng cho thấy sau ngày chính thức được đưa vào chỉ số có thể xuất hiện những nhịp điều chỉnh ngắn hạn do nhà đầu tư chốt lời sau giai đoạn tăng trước đó.

Trong khi đó, trường hợp Saudi Arabia cho thấy một kịch bản dài hơn. Việc được đưa vào các chỉ số của FTSE và MSCI được triển khai theo nhiều giai đoạn, nhờ đó dòng vốn ngoại không tập trung vào một thời điểm duy nhất mà tăng dần cùng quá trình mở cửa và cải cách thị trường. Giá trị sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường Saudi Arabia đã tăng mạnh trong năm thực hiện nâng hạng.

Với Việt Nam, khả năng xuất hiện một số nhịp “mua khi kỳ vọng, bán khi tin ra” quanh thời điểm 21/9 là hoàn toàn có thể, đặc biệt đối với những cổ phiếu đã tăng mạnh nhờ kỳ vọng được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa tác động của nâng hạng kết thúc ngay sau ngày hiệu lực.

Do FTSE triển khai quá trình nâng hạng qua bốn giai đoạn trong vòng một năm, tác động đối với dòng vốn cũng sẽ mang tính tích lũy. Vì vậy, thay vì chỉ nhìn vào việc VN-Index tăng hay giảm trong một vài phiên quanh ngày 21/9, điều quan trọng hơn là dòng vốn ngoại có cải thiện dần hay không, thanh khoản có mở rộng bền vững hơn không và tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức có gia tăng trong những tháng tiếp theo hay không.

Một vấn đề quan trọng khác là khả năng đầu tư (investability). Các quỹ quốc tế có thể đánh giá cao triển vọng Việt Nam nhưng vẫn khó giải ngân quy mô lớn nếu cổ phiếu đầu ngành đã gần hết room ngoại, free-float thấp, thanh khoản hạn chế hoặc thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro. 

Ngoài ra, Việt Nam cần tiếp tục bổ sung nguồn cung cổ phiếu chất lượng thông qua IPO, cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước và niêm yết các doanh nghiệp quy mô lớn. Một thị trường mới nổi hấp dẫn không chỉ cần thêm dòng tiền mà còn cần có đủ doanh nghiệp chất lượng để hấp thụ dòng vốn đó.

Cuối cùng, nền tảng vĩ mô và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn là yếu tố quan trọng nhất. FTSE giúp Việt Nam mở rộng cánh cửa tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng việc dòng tiền vào, ở lại và tăng tỷ trọng sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì tăng trưởng cao, kiểm soát lạm phát và tỷ giá, đồng thời nâng chất lượng doanh nghiệp niêm yết.

Về thị trường, ông Đinh Minh Trí vẫn duy trì quan điểm tích cực đối với triển vọng trung và dài hạn, nhưng thận trọng hơn trong ngắn hạn. VN-Index đã tăng hơn 5% trong tháng 8 và đóng cửa tại 1.832 điểm, cho thấy một phần kỳ vọng về nâng hạng, tăng trưởng kinh tế và kết quả kinh doanh đã được phản ánh vào giá.

Áp lực rung lắc mạnh đang thể hiện ở tuần đầu tháng 9 cũng cho thấy mức độ phân hóa đang tăng lên khi số lượng cổ phiếu giảm chiếm ưu thế. Điều này cho thấy sau một giai đoạn tăng khá nhanh, thị trường có thể xuất hiện những nhịp rung lắc và tích lũy khi nhà đầu tư cân bằng giữa kỳ vọng nâng hạng và nhu cầu hiện thực hóa lợi nhuận.

Sau khi sự kiện 21/9 diễn ra, sự chú ý của nhà đầu tư sẽ dần chuyển sang kết quả kinh doanh quý III, triển vọng lợi nhuận năm 2027 và quy mô dòng vốn thực tế từ các quỹ quốc tế.

Về trung hạn, ba yếu tố quan trọng nhất sẽ là dòng vốn thực tế sau nâng hạng, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và tiến độ cải cách thị trường để tiến gần hơn tới chuẩn MSCI. Nếu cả ba yếu tố này tiếp tục diễn biến thuận lợi, nâng hạng FTSE có thể trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ nâng chất lượng thị trường vốn Việt Nam, thay vì chỉ là một câu chuyện dòng tiền ngắn hạn.