Bộ Quốc phòng Mỹ vừa đưa hơn một chục doanh nghiệp Trung Quốc, gồm Alibaba, BYD, Baidu, Unitree và Nio, vào danh sách các công ty mà Washington cho là có liên hệ với quân đội Trung Quốc...

Động thái này cho thấy Mỹ đang mở rộng phạm vi giám sát đối với các công nghệ “lưỡng dụng” - tức những công nghệ có thể được dùng cho cả mục đích dân sự và quân sự.

Theo danh sách Section 1260H cập nhật được công bố đầu tuần này, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết các doanh nghiệp trên đang hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp tại Mỹ, đồng thời được cho là có vai trò trong việc hỗ trợ quá trình tăng cường và hiện đại hóa quân đội Trung Quốc.

Các doanh nghiệp mới bị đưa vào danh sách hoạt động trong nhiều lĩnh vực công nghệ quan trọng, như AI, bán dẫn, hệ thống tự hành, máy bay không người lái, robot và pin. Diễn biến này cho thấy Mỹ đang mở rộng phạm vi đánh giá rủi ro an ninh quốc gia đối với công nghệ Trung Quốc.

Trước đó, một phiên bản của danh sách này từng được công bố trong thời gian ngắn vào tháng 2, nhưng sau đó bị rút lại do bỏ sót 2 nhà sản xuất con chip nhớ của Trung Quốc là ChangXin Memory Technologies (CXMT) và Yangtze Memory Technologies (YMTC).

Việc bị đưa vào danh sách 1260H không đồng nghĩa các doanh nghiệp sẽ lập tức bị Mỹ trừng phạt. Tuy nhiên, danh sách này có thể khiến các doanh nghiệp liên quan gặp nhiều rủi ro hơn, như bị hạn chế trong hoạt động mua sắm của Chính phủ Mỹ, bị giám sát chặt hơn về đầu tư, hoặc chịu tác động bất lợi về danh tiếng và pháp lý.

So với danh sách được công bố hồi tháng 1/2025, bản cập nhật lần này bổ sung 16 công ty mới, đồng thời đưa 10 công ty ra khỏi danh sách. Trong số các công ty được đưa ra khỏi danh sách có CNOOC China và COSCO SHIPPING Finance. Trong khi đó, CXMT, Huawei, Tencent và CATL đã có tên từ trước.

Theo ông Edison Lee, nhà phân tích tại ngân hàng đầu tư Jefferies, danh sách 1260H được xem là cơ sở để Bộ Thương mại Mỹ và Tổng thống Mỹ cân nhắc các biện pháp hạn chế tiếp theo đối với những doanh nghiệp có tên trong danh sách. Tuy nhiên, việc bị đưa vào danh sách 1260H không có nghĩa chắc chắn các doanh nghiệp đó sẽ bị áp các biện pháp hạn chế khác, như bị đưa vào danh sách hạn chế xuất khẩu hoặc danh sách cấm đầu tư của Mỹ.

Còn theo ông Winston Ma, giảng viên tại Trường Luật Đại học New York, việc các doanh nghiệp như Alibaba, Baidu, BYD, Tencent và Xiaomi bị nhìn nhận dưới góc độ an ninh quốc gia cho thấy Mỹ đang mở rộng đáng kể phạm vi các công nghệ được coi là có ý nghĩa chiến lược.

Theo ông Ma, danh sách cập nhật của Lầu Năm Góc cũng phù hợp với động thái trước đó của Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Mỹ (CFIUS). Đầu năm 2025, cơ quan này đã mở rộng phạm vi rà soát các thương vụ sáp nhập và mua lại trong lĩnh vực thương mại, nhằm hạn chế dòng vốn đầu tư từ các nước bị Mỹ xem là đối thủ, đặc biệt là Trung Quốc.

“Cả 2 động thái đều phản ánh một thực tế lớn hơn là ranh giới giữa công nghệ thương mại và an ninh quốc gia đang ngày càng trở nên mờ nhạt”, ông Ma nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Danh sách cập nhật được công bố chưa đầy 1 tháng sau cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.

Về phần mình, Alibaba và một số doanh nghiệp có tên trong danh sách tuyên bố sẽ phản đối quyết định của Lầu Năm Góc.

“Không có cơ sở nào để đưa Alibaba vào danh sách Section 1260H. Alibaba không phải là công ty quân sự Trung Quốc, cũng không tham gia bất kỳ chiến lược kết hợp quân sự - dân sự nào. Chúng tôi sẽ thực hiện mọi hành động pháp lý có thể để phản đối những thông tin sai lệch về công ty”, người phát ngôn Alibaba phát biểu.

Baidu cũng phản đối quyết định này. Trong tuyên bố gửi Nikkei Asia, người phát ngôn Baidu cho rằng không có căn cứ đáng tin cậy nào để đưa công ty vào danh sách, đồng thời khẳng định việc coi Baidu là một công ty quân sự là “hoàn toàn vô căn cứ”. Công ty cho biết sẽ sử dụng mọi biện pháp để được đưa ra khỏi danh sách.

WuXi AppTec, một trong những doanh nghiệp mới bị đưa vào danh sách, cũng phản đối quyết định của Lầu Năm Góc. Công ty cho rằng mình không thuộc diện phải bị xếp vào danh sách này theo các tiêu chí pháp lý hiện hành, đồng thời gọi đây là “một sai sót rõ ràng”. WuXi AppTec cho biết sẽ lập tức có hành động để phản đối và yêu cầu sửa lại quyết định trên của Mỹ.

BYD cũng phản đối việc bị Lầu Năm Góc xếp vào nhóm công ty quân sự Trung Quốc, cho rằng quyết định này “thiếu cơ sở thực tế” và gây ảnh hưởng tới các hoạt động phát triển của hãng xe điện này tại Mỹ. Công ty cho biết sẽ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình thông qua mọi biện pháp hành chính và pháp lý khả thi.

Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, Mỹ đã mở rộng đáng kể các hạn chế đối với doanh nghiệp Trung Quốc thông qua nhiều danh sách đen và khuôn khổ quản lý khác nhau. Phạm vi các lĩnh vực bị nhắm tới cũng ngày càng rộng, trong bối cảnh các công ty AI và công nghệ sinh học của Trung Quốc tiếp tục phát triển mạnh.

So với danh sách của Lầu Năm Góc, danh sách hạn chế xuất khẩu “Entity List” (Danh sách Thực thể) của Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ có tác động trực tiếp hơn đối với doanh nghiệp. Các công ty bị đưa vào Entity List thường bị hạn chế tiếp cận công nghệ Mỹ và các nhà cung cấp Mỹ muốn bán hàng cho họ phải xin giấy phép xuất khẩu.

Theo một báo cáo của Center for a New American Security, năm 2025, 95 thực thể Trung Quốc đã bị đưa vào Entity List, trong đó khoảng 2/3 có liên quan tới quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc.

Năm ngoái, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ cũng mở rộng kiểm soát xuất khẩu thông qua quy định về công ty liên kết, còn gọi là “Affiliates Rule”. Theo quy định này, các yêu cầu cấp phép xuất khẩu có thể được áp dụng với cả những công ty liên kết ở nước ngoài chưa bị đưa vào danh sách đen, nếu các công ty đó do một thực thể trong danh sách đen sở hữu từ 50% trở lên. Tuy nhiên, việc triển khai quy định này hiện đang bị tạm dừng.