Nhà đầu tư có thể nhầm lẫn giữa kết quả thuận lợi của thị trường với năng lực của bản thân, từ đó tăng quy mô giao dịch hoặc sử dụng đòn bẩy cao hơn. Nhưng thao tác dễ không có nghĩa là rủi ro đã giảm; biến động giá và áp lực trả nợ vay vẫn còn nguyên.

Trong bối cảnh thị trường tài sản, tài chính có nhiều thay đổi cùng sự phát triển của công nghệ, nhiều tổ chức tài chính chuyên nghiệp ngoài việc gia tăng về năng lực tài chính, còn phải đa dạng hóa các giải pháp để phù hợp với nhu cầu ngày càng cao của nhà đầu tư. Mọi hoạt động phân bổ tài sản, tích lũy hay đầu tư chỉ cần “một chạm” là đã có thể thực hiện được.

Tuy nhiên, vì quá nhanh và thuận tiện khi thao tác, dẫn đến tình trạng có những rủi ro tiềm ẩn ví dụ như như lừa đảo online thông qua các app hay là “lỡ” chạm khi nhà đầu tư chưa chắc chắn về quyết định của mình mà không thể thu hồi.

Trao đổi về vấn đề này, trong chương trình The Wealth Box Talk mới đây, bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS, cho biết hiện nay chúng ta không chỉ chuyển từ giao dịch tại quầy sang trực tuyến, mà còn chuyển từ tư vấn từng giải pháp riêng lẻ sang đồng hành cùng nhà đầu tư trên một hành trình tài chính được kết nối.

Tháng 6 vừa qua, tổng tài sản do ngành quản lý quỹ tại Việt Nam đã vượt 834 nghìn tỷ đồng, nhưng mức này mới chỉ tương đương khoảng 5 – 6% GDP và con số này còn cách khá xa các thị trường lân cận như Thái Lan, Malaysia...

Trong khi đó, McKinsey dự báo đến năm 2027, quy mô tài sản tài chính cá nhân tại Việt Nam có thể đạt khoảng 600 tỷ USD; trong đó, phần tài sản được quản lý chuyên nghiệp có thể tăng thêm khoảng 65 – 75 tỷ USD.

Khoảng cách giữa quy mô hiện tại và tiềm năng tương lai cho thấy nhu cầu quản lý tài sản chuyên nghiệp tại Việt Nam sẽ còn tăng mạnh. Điều đó đòi hỏi các tổ chức tài chính không chỉ nâng cao năng lực tài chính, công nghệ và quản trị rủi ro, mà còn phải thay đổi tư duy phát triển các giải pháp tài sản, tài chính cho nhà đầu tư.

Nếu trước đây các tổ chức tài chính thường cạnh tranh để giúp khách hàng “chạm” nhanh hơn, thì trong giai đoạn tới đây, lợi thế cạnh tranh còn nằm ở khả năng giúp khách hàng đưa ra quyết định đầu tư có cơ sở hơn. 

Tuy nhiên, việc quá nhanh và quá thuận tiện khi thao tác cũng đã khiến khách hàng gặp phải nhiều tình trạng rủi ro, lừa đảo. Trên thế giới đã xảy ra nhiều vụ việc tương tự và kịch bản lừa đảo thường khá giống nhau.

Các đối tượng tiếp cận nhà đầu tư qua mạng xã hội, kéo họ vào những hội nhóm có nhiều tài khoản khoe lợi nhuận hoặc tự nhận là chuyên gia. Sau đó, nhà đầu tư được hướng dẫn tải ứng dụng không chính thống. Ban đầu, họ có thể rút một khoản nhỏ, nhưng khi nộp nhiều tiền hơn, tài khoản sẽ bị khóa hoặc bị yêu cầu đóng thêm “thuế”, “phí xác minh” hay “tiền bảo đảm”...

"Điểm tôi muốn nhấn mạnh là không phải cứ tài sản số hay blockchain thì đều là lừa đảo. Nhà đầu tư cần phân biệt một tài sản minh bạch, được giao dịch trên nền tảng phù hợp với pháp luật với mô hình dùng thuật ngữ công nghệ để che giấu việc huy động tiền. Một ứng dụng đẹp, hội thảo đông người hay chữ “blockchain” không tự động tạo ra tính hợp pháp. Lợi nhuận hiển thị trên màn hình cũng chưa phải là lợi nhuận thực nếu nhà đầu tư không thể rút tiền", bà Hạnh nói. 

Để ứng phó với vấn đề trên, nhiều thị trường đang triển khai đồng thời ba lớp bảo vệ: cơ quan nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt quảng cáo, huy động vốn trái phép, đồng thời xử lý sớm các nền tảng có dấu hiệu vi phạm; tổ chức tài chính giám sát giao dịch bất thường; còn nhà đầu tư cần kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức, nguồn tải ứng dụng và nơi tiếp nhận dòng tiền trước khi giao dịch.

Mặc dù vậy, theo bà Minh Hạnh, trước những thủ đoạn ngày càng chuyên nghiệp, chúng ta không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên vai nhà đầu tư. Thị trường càng số hóa, khung pháp lý càng phải rõ ràng và hàng rào giám sát càng cần phải chặt chẽ.

Chia sẻ về những sai lầm của nhà đầu tư, theo bà Hạnh, rủi ro lớn nhất của đầu tư “một chạm” không phải là chạm nhầm, mà chính là việc để ngón tay đi nhanh hơn suy nghĩ.

Khi nghiên cứu về tài chính hành vi, quyết định của nhà đầu tư cá nhân thường bị chi phối bởi cảm xúc và những thiên kiến tâm lý. Phổ biến nhất là FOMO tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Ví dụ, trong một nhóm chat, khi nhiều tài khoản cùng nói một mã cổ phiếu, cùng đăng ảnh chốt lãi và liên tục thúc giục rằng “không mua bây giờ sẽ lỡ sóng”, nhà đầu tư rất dễ cho rằng đám đông đang nắm giữ thông tin mà mình không có. Khi thao tác mua chỉ mất vài giây, khoảng cách từ cảm xúc đến hành động gần như bị xóa bỏ.

Sai lầm thứ hai là quá tự tin sau một vài giao dịch có lãi. Nhà đầu tư có thể nhầm lẫn giữa kết quả thuận lợi của thị trường với năng lực của bản thân, từ đó tăng quy mô giao dịch hoặc sử dụng đòn bẩy cao hơn. Nhưng thao tác dễ không có nghĩa là rủi ro đã giảm; biến động giá và áp lực trả nợ vay vẫn còn nguyên.

Sai lầm phổ biến thứ ba là mua trước, lập kế hoạch sau. Nhiều người đầu tư khi chưa xác định rõ lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng vốn phù hợp và phương án xử lý nếu giá giảm. Khi thị trường đảo chiều, họ dễ rơi vào hoảng loạn và bán ra vào thời điểm bất lợi.

Vì vậy, trước khi “chạm”, nhà đầu tư nên tự tạo cho mình một khoảng dừng để kiểm tra nguồn tin, xác định lý do đầu tư và đặt trước giới hạn rủi ro có thể chấp nhận.

Công nghệ có thể giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin và hành động nhanh hơn, nhưng một quyết định đầu tư phù hợp vẫn cần dựa trên mục tiêu và khả năng chấp nhận rủi ro của mỗi người.