TP.Hồ Chí Minh đang chuẩn bị xây dựng đề án quy mô lớn nhằm tái định hình toàn bộ cách tiếp cận đối với chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải trong bối cảnh thành phố mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập...

TP.Hồ Chí Minh đang xây dựng đề cương lập Đề án chống ngập và xử lý nước thải TP.Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2060 cùng Kế hoạch chống ngập và xử lý nước thải giai đoạn 2026 - 2036. Lần đầu tiên công tác quản lý nước đô thị được nghiên cứu theo lưu vực, thay vì giới hạn trong ranh giới hành chính.

CHUYỂN TỪ QUẢN LÝ THEO ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH SANG QUẢN LÝ THEO LƯU VỰC

Theo đề cương được Sở Xây dựng tổ chức lấy ý kiến, mục tiêu của đề án là xây dựng cơ sở khoa học, pháp lý, kỹ thuật và quản lý để đánh giá toàn diện hiện trạng chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh mới; xác định các điểm nghẽn, nhu cầu ưu tiên, từ đó đề xuất mục tiêu, chỉ tiêu, định hướng chiến lược, giải pháp và danh mục dự án ưu tiên cho từng giai đoạn phát triển.

Điểm nổi bật của đề cương là thay đổi cách tiếp cận đối với bài toán chống ngập của thành phố. Nếu trước đây nhiều chương trình, dự án được nghiên cứu trong phạm vi từng địa phương hoặc từng khu vực hành chính riêng lẻ, đề án mới xác định phạm vi nghiên cứu trên toàn bộ không gian TP.Hồ Chí Minh sau sáp nhập, bao gồm khu vực TP.Hồ Chí Minh cũ, Bình Dương cũ và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.

Theo đánh giá của đơn vị xây dựng đề cương, đây là không gian phát triển liên thông về đô thị, công nghiệp, dịch vụ, cảng biển và hạ tầng kỹ thuật nhưng lại có sự khác biệt đáng kể về địa hình, thủy văn, chế độ triều và mức độ đô thị hóa.

Đề án vì vậy sẽ nghiên cứu mối quan hệ giữa khu vực thượng nguồn, khu vực đô thị trung tâm thấp trũng và vùng cửa sông, ven biển trong cùng một hệ thống chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải thống nhất.

Toàn bộ quá trình đánh giá hiện trạng, xây dựng kịch bản, xác định khu vực ưu tiên và đề xuất giải pháp sẽ được thực hiện theo lưu vực thoát nước và khu vực chịu ảnh hưởng thủy văn, thay vì chỉ dựa trên ranh giới hành chính.

Sở Xây dựng cho rằng cách tiếp cận này cho phép nhận diện chính xác hơn hướng dòng chảy, mối quan hệ giữa thượng nguồn - hạ lưu - cửa biển, các nút thắt thủy lực và những khu vực chịu tác động lan truyền của ngập lụt… Không chỉ vậy, đề án cũng đặt ra yêu cầu tiếp cận tích hợp giữa chống ngập, thoát nước, xử lý nước thải, quản lý nước đô thị, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

Hệ thống chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải được xác định không còn là các công trình kỹ thuật riêng lẻ mà là một bộ phận hữu cơ của hạ tầng đô thị, có mối liên hệ chặt chẽ với quy hoạch sử dụng đất, giao thông, môi trường và phát triển kinh tế xã hội.

XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC QUẢN LÝ NƯỚC ĐÔ THỊ CHO GIAI ĐOẠN MỚI

Đề cương xác định thời gian nghiên cứu từ năm 2026 đến năm 2060, đồng thời xây dựng kế hoạch triển khai cho giai đoạn 2026 - 2036. Trong đó, một khối lượng công việc lớn sẽ được thực hiện nhằm tạo nền tảng cho chiến lược quản lý nước đô thị dài hạn của thành phố.

Trước hết, đề án sẽ rà soát toàn bộ cơ sở pháp lý, quy hoạch, chương trình và đề án liên quan đến chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải; đánh giá mức độ kế thừa của các chương trình trước đây, bao gồm cả Đề án 299 về chống ngập và xử lý nước thải đã được triển khai tại TP.Hồ Chí Minh.

Song song, Thành phố sẽ thực hiện đánh giá toàn diện hiện trạng ngập, hệ thống thoát nước, kiểm soát triều, thu gom và xử lý nước thải trên toàn địa bàn sau sáp nhập; xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa, bản đồ GIS về điểm ngập, công trình thoát nước, công trình kiểm soát triều, hệ thống thu gom và xử lý nước thải.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc xây dựng các kịch bản phát triển có xét đến tăng trưởng dân số, đô thị hóa, biến đổi khí hậu, nước biển dâng và sụt lún đất. Trên cơ sở này, đề án sẽ thực hiện các phân tích kỹ thuật, mô hình hóa nguy cơ ngập, xác định các lưu vực ưu tiên can thiệp và xây dựng bản đồ phân vùng rủi ro ngập cho toàn thành phố.

Dự thảo Đề cương của Sở Xây dựng cũng nêu rõ, TP.Hồ Chí Minh sẽ xây dựng hệ thống chỉ tiêu định lượng cho các lĩnh vực như giảm ngập, năng lực thoát nước, tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải, năng lực vận hành, khả năng chống chịu và tái sử dụng nước.

Về định hướng chiến lược quản lý nước đô thị tổng thể, Sở này cho biết sẽ xây dựng theo nguyên tắc “Giữ - Trữ - Thoát”, đồng thời xác định vai trò của từng loại hình hạ tầng trong hệ thống chống ngập.

Bên cạnh các công trình truyền thống như cống, đê bao, trạm bơm, cống kiểm soát triều hay nhà máy xử lý nước thải, đề cương cũng đặt trọng tâm vào việc kết hợp hạ tầng xanh, hạ tầng xanh dương và các giải pháp dựa vào thiên nhiên.

Các hồ điều hòa, không gian trữ nước, bề mặt thấm, hệ thống kênh rạch, vùng trũng sinh thái và cảnh quan mặt nước được xem là những cấu phần quan trọng giúp gia tăng khả năng điều tiết nước và giảm áp lực cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Ngoài các giải pháp công trình, đề án còn nghiên cứu nhóm giải pháp phi công trình như cơ chế quản lý, chia sẻ dữ liệu, quan trắc, cảnh báo sớm, kiểm soát lấn chiếm hành lang thoát nước, truyền thông cộng đồng, cơ chế tài chính và huy động nguồn lực xã hội.

Đặc biệt, TP.Hồ Chí Minh sẽ nghiên cứu từ 2 - 3 phương án tổ chức điều phối chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải ở cấp thành phố nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý của một siêu đô thị có quy mô lớn, địa hình đa dạng và hệ thống thủy văn liên vùng.

Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng danh mục dự án ưu tiên, chương trình đầu tư công trung hạn, hệ thống bản đồ chuyên đề, cơ sở dữ liệu GIS và các công cụ theo dõi, giám sát phục vụ quản lý chống ngập, thoát nước và xử lý nước thải trong nhiều thập niên tới.