Giữa lúc ngành công nghiệp thép của Anh đối mặt với nhiều thách thức, Chính phủ Anh đã có một động thái chiến lược là quốc hữu hóa hãng thép British Steel...

Tuy nhiên, động thái này của London đã dẫn tới căng thẳng trong quan hệ với Bắc Kinh.

Vào tháng 4 năm ngoái, Chính phủ Anh giành quyền kiểm soát British Steel sau khi tập đoàn Jingye của Trung Quốc, chủ sở hữu của hãng thép này, cảnh báo rằng nhà máy cuối cùng của Anh có khả năng sản xuất thép từ nguyên liệu thô đã không còn khả thi về mặt tài chính.

Tiếp đó, vào hôm 16/7, Chính phủ Anh tuyên bố nước này đã thông qua một đạo luật quốc hữu hóa British Steel nhằm bảo vệ năng lực sản xuất thép của quốc gia trước việc Jingye tiến hành đóng cửa các lò cao của hãng.

Bước đi này là mới nhất trong loạt biện pháp mà Anh đã triển khai để bảo vệ ngành công nghiệp thép trong nước, bao gồm áp thuế quan và hạn ngạch nhập khẩu mới để bảo vệ các nhà sản xuất thép trong nước khỏi làn sóng thép giá rẻ nhập khẩu, cùng với một thỏa thuận thuế quan với Mỹ.

Ngay sau tuyên bố trên của London, phía Trung Quốc đã lên tiếng phản đối. Trong một tuyên bố hôm 17/7, Bộ Thương mại Trung Quốc nói nước này “kịch liệt phản đối và rất lấy làm không hài lòng với quyết định của Chính phủ Anh”, đồng thời cảnh báo động thái của London đã làm suy giảm niềm tin của doanh nghiệp Trung Quốc đối với việc đầu tư vào Anh.

Ngày 18/7, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói sẽ theo dõi chặt chẽ việc Anh quốc hữu hóa British Steel và sẽ có biện pháp phù hợp để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của doanh nghiệp Trung Quốc. “Việc Anh xử lý vấn đề này như thế nào sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư Trung Quốc đối với môi trường đầu tư ở Anh, và quyết định cách nhìn nhận của công chúng ở Trung Quốc về uy tín của Chính phủ Anh”, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố, đồng thời kêu gọi Anh tìm một giải pháp hợp lý cho cả hai bên, bao gồm bồi thường cho Jingye.

Cũng vào cuối tuần vừa rồi, Jingye - công ty đã mua lại British Steel vào năm 2020 từ một công ty cổ phần tư nhân có trụ sở tại London với giá khoảng 70 triệu bảng Anh - yêu cầu Chính phủ Anh bồi thường.

Trong một tuyên bố trên mạng xã hội, Jingye dọa sẽ kiện chính phủ Anh, cáo buộc nước này đã "chà đạp lên các quy tắc đầu tư quốc tế." Công ty Trung Quốc này khẳng định họ "bảo lưu mọi quyền hợp pháp, kiên quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, và sẽ theo đuổi đến cùng các biện pháp pháp lý để được bồi thường đầy đủ”.

Trong bài đăng, Jingye cáo buộc phía Anh "phớt lờ những khoản đầu tư liên tục và đầy tâm huyết cũng như những đóng góp to lớn", đồng thời đưa ra mức bồi thường "gần như bằng không".

Jingye cũng cho rằng đến hết năm 2028, việc quốc hữu hóa British Steel có thể khiến người nộp thuế Anh tốn hơn 1,5 tỷ bảng Anh. Theo công ty này, từ khi tiếp quản British Steel tới nay, Chính phủ Anh đã phải chi 377 triệu bảng (507 tỷ USD) để vận hành hãng thép này, và dự báo đến cuối tháng 6, số tiền phải chi sẽ vượt 600 triệu bảng.

Phát biểu trên đài Times Radio vào tuần trước, cựu Bộ trưởng Bộ Kinh doanh và Thương mại Anh cũng nói rằng Chính phủ đang phải chi hơn 1 triệu bảng mỗi ngày để duy trì hoạt động của British Steel. “Chúng ta cần hoạt động sản xuất thép nguyên sinh, bởi nếu hoạt động này không còn, chúng ta sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào thị trường quốc tế và nguồn cung từ các quốc gia khác”, ông nói.

Quyết định quốc hữu hóa British Steel được Chính phủ Anh đưa ra sau khi Jingye lên kế hoạch đóng cửa các lò cao tại nhà máy ở Scunthorpe, miền Bắc nước Anh. Mối quan tâm trước mắt là các lò cao sẽ bị đóng cửa vĩnh viễn, chấm dứt khả năng của Anh trong việc sản xuất thép nguyên chất từ công đoạn đầu tiên trở đi. Nhà máy này chiếm phần lớn hoạt động của British Steel.

Chính phủ Anh đã viện dẫn lý do an ninh quốc gia cho động thái này. Các bộ trưởng nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ nguồn cung thép chiến lược cho xây dựng, cơ sở hạ tầng đường sắt và quốc phòng. Động thái này cũng được coi là một cách để bảo vệ hàng nghìn việc làm trong ngành thép đang gặp khó khăn của Anh. Nhà máy Scunthorpe hiện đang sử dụng khoảng 2.700 nhân công.

Trong những tuần gần đây, Quốc hội Anh đã tiến hành các thủ tục để thông qua luật cho phép chính phủ đưa British Steel vào sở hữu công cộng hoàn toàn. Theo luật mới, một tổ chức định giá độc lập sẽ đánh giá xem Chính phủ Anh có phải thanh toán khoản bồi thường nào cho Jingye hay không.

Ngành công nghiệp thép của Anh đã được quốc hữu hóa sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, bao gồm cả các cơ sở tại Scunthorpe, nơi đã sản xuất thép từ cuối thế kỷ 19. Ngành này đã được tư nhân hóa trở lại vào năm 1988 dưới thời Thủ tướng Margaret Thatcher và kể từ đó đã trải qua nhiều thương vụ mua bán do thua lỗ lớn từ chi phí vận hành cao, cạnh tranh khốc liệt và dư thừa công suất.

Thương hiệu British Steel đã được hồi sinh vào năm 2016 bởi Greybull Capital, công ty đã mua lại hãng với giá 1 bảng Anh và tạm thời có lãi. Tuy nhiên, sau khi nộp đơn xin phá sản, công ty này đã được Jingye mua lại vào năm 2020. Jingye cho biết họ đã đã đầu tư 1,2 tỷ bảng Anh vào British Steel nhưng nhà máy Scunthorpe vẫn đang lỗ khoảng 700.000 bảng Anh mỗi ngày.