Việt Nam hiện đã có một số cơ sở nghiên cứu chuyên trách bắt đầu hình thành, song năng lực thực tế và cơ chế vận hành còn chưa sẵn sàng...

Ngày 23/6, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam”.

LĨNH VỰC THUỘC NHÓM CÔNG NGHỆ CHIẾN LƯỢC 

PGS,TS Đoàn Minh Huấn, Uỷ viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, khẳng định công nghệ lượng tử là hướng phát triển mới, có khả năng tạo ra những đột phá lớn về khoa học và công nghệ, làm thay đổi sâu sắc nhận thức, phương thức tổ chức sản xuất, quản trị xã hội và cải tạo thế giới.

Đây là lĩnh vực thuộc nhóm công nghệ chiến lược theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, có dư địa lớn cho cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Việc nhận diện sớm xu hướng phát triển của công nghệ lượng tử có ý nghĩa quan trọng đối với tăng cường năng lực tự chủ chiến lược, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc; đồng thời góp phần kết nối chặt chẽ giữa tư duy lý luận, đào tạo cán bộ tham mưu chiến lược với tri thức khoa học và công nghệ hiện đại.

Mặc dù công nghệ lượng tử là lĩnh vực khó, đòi hỏi sự chuẩn bị toàn diện từ nền tảng khoa học, hạ tầng nghiên cứu đến nhân lực và mô hình tổ chức, song theo GS,TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế này, bởi đây là công nghệ chiến lược có khả năng làm thay đổi tương lai phát triển của các quốc gia.

Làm rõ hơn yêu cầu đó, GS,TS Trần Hồng Thái nêu bốn lý do chiến lược để Việt Nam phải quan tâm, nghiên cứu và từng bước phát triển công nghệ lượng tử. Về cách tiếp cận, ông cho rằng Việt Nam cần chủ động nhưng không nóng vội, không chạy đua toàn diện nhưng cũng không đứng ngoài quan sát.

Theo đó, cần “đi sớm” về nhận thức, “đi chắc” về nền tảng và “đi đúng” vào những khâu phù hợp với điều kiện, năng lực và nhu cầu phát triển của đất nước. Trong bối cảnh nguồn lực còn phân tán, việc xây dựng mạng lưới nòng cốt, hình thành các phòng thí nghiệm dùng chung, nền tảng dữ liệu dùng chung và cơ chế kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp là yêu cầu cần thiết. 

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác trong nước và quốc tế; trong đó Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã và đang phối hợp với các bộ, ngành, các cơ quan liên quan và nhiều đối tác quốc tế để cập nhật xu thế, lựa chọn cách tiếp cận khả thi, vừa tránh đặt mục tiêu vượt quá năng lực thực tế, vừa không quá thận trọng để bỏ lỡ thời cơ chiến lược.

CẦN TIẾP CẬN THEO TƯ DUY “HỆ SINH THÁI LƯỢNG TỬ”

Với báo cáo “Hiện trạng, điểm nghẽn và yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam trong phát triển công nghệ lượng tử”, TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, Việt Nam đang ở giai đoạn ban đầu của phát triển công nghệ lượng tử, hiện đã có một số cơ sở nghiên cứu chuyên trách bắt đầu hình thành, song năng lực thực tế và cơ chế vận hành còn chưa sẵn sàng.

Báo cáo chỉ ra các điểm nghẽn chủ yếu như thiếu chính sách cấp quốc gia, thiếu kiến trúc điều phối liên ngành, hạ tầng chuyên dụng còn hạn chế, nhân lực chuyên sâu thiếu hụt, doanh nghiệp tham gia chưa nhiều, cơ chế tài chính, mua sắm và đánh giá chưa phù hợp với công nghệ có rủi ro cao, chu kỳ dài.

Trên cơ sở đó, TS Nguyễn Quốc Hưng đề xuất Việt Nam cần lựa chọn chiến lược có trọng tâm, ưu tiên an toàn thông tin, mật mã hậu lượng tử, cảm biến và đào tạo nhân lực; đồng thời xây dựng chương trình quốc gia, cơ quan điều phối, cơ chế hợp tác quốc tế có chọn lọc và lộ trình phát triển linh hoạt.

Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng công nghệ lượng tử cần được nhìn nhận không chỉ như một lĩnh vực kỹ thuật, mà còn từ góc độ triết học, nhận thức luận, kinh tế chính trị và phương pháp luận phát triển. Công nghệ lượng tử là quá trình “công nghệ hóa” các nguyên lý của thực tại lượng tử, hữu hình hóa những yếu tố vốn trừu tượng như sóng - hạt, trường, thông tin và các trạng thái vi mô của vật chất.

Đồng thời, đây cũng là lĩnh vực gắn trực tiếp với cạnh tranh chiến lược, phân công lao động quốc tế mới, năng lực làm chủ chuỗi giá trị công nghệ cao, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia.

Vì vậy, Việt Nam cần tiếp cận theo tư duy “hệ sinh thái lượng tử”, bao gồm khoa học lượng tử đa ngành, triết học lượng tử, tư duy lượng tử, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu, năng lực quản trị, cơ chế thị trường và hợp tác quốc tế, qua đó bảo đảm tự chủ không chỉ về công nghệ mà còn về tư duy, nền tảng lý luận, nguồn lực phát triển và phương pháp tiếp cận khoa học cơ bản.