Ngành sản xuất của Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định hình, khi lợi thế cạnh tranh không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất đơn thuần…

Trong hơn một thập kỷ qua, sự tăng trưởng của ngành sản xuất được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài mạnh mẽ, với nền tảng công nghiệp ngày càng mở rộng, lực lượng lao động đã giúp Việt Nam nhanh chóng gia tăng năng lực sản xuất. Tính riêng năm 2020, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu về thu hút vốn FDI, chiếm 58,2% tổng vốn đầu tư. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, câu hỏi mang tính quyết định không còn là Việt Nam có thể sản xuất bao nhiêu, mà là giá trị gia tăng mà chúng ta tạo ra được là bao nhiêu trong chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phức tạp.

Sự chuyển dịch này đang diễn ra song hành với làn sóng công nghệ mạnh mẽ. Khi các hệ thống sản xuất tiên tiến ngày càng được áp dụng rộng rãi hơn, Việt Nam được kỳ vọng sẽ nằm trong nhóm 3 quốc gia dẫn đầu ASEAN về năng lực cạnh tranh công nghiệp vào năm 2030, cùng với việc tăng cường áp dụng các công nghệ sản xuất tiên tiến như tự động hóa và số hóa. Điều này cho thấy, tự động hóa và số hóa không còn là câu chuyện của tương lai mà đã trở thành động lực trực tiếp định hình cách thức tổ chức sản xuất và vận hành công việc hiện nay.

Cùng lúc đó, thị trường lao động cũng bắt đầu chịu áp lực rõ hơn từ quá trình chuyển đổi này. Các báo cáo chỉ ra rằng nhiều nhà máy FDI tại Việt Nam tiếp tục đối mặt với thách thức trong việc đảm bảo một lực lượng lao động đủ về số lượng và phù hợp về chất lượng. Điều này phản ánh khoảng cách ngày càng lớn giữa nguồn cung lao động hiện có và yêu cầu mới của sản xuất hiện đại. Thách thức vì vậy không chỉ là tuyển đủ người, mà là chuẩn bị một lực lượng lao động đủ kỹ năng để thích ứng với tốc độ thay đổi của công nghệ.

TỰ ĐỘNG HOÁ KHÔNG THAY THẾ CÔNG VIỆC, MÀ TÁI ĐỊNH NGHĨA CÔNG VIỆC

Vẫn còn tồn tại quan điểm phổ biến rằng tự động hóa sẽ thay thế việc làm của con người. Tuy nhiên, những gì chúng tôi chứng kiến trong thực tế lại cho thấy một câu chuyện khác. Tại các nhà máy của Jabil, máy móc đang tiếp nhận những tác vụ hoặc lặp đi lặp lại, hoặc nặng nhọc, hoặc đòi hỏi độ chính xác cao. Điều này giúp quy trình sản xuất ổn định hơn, đồng thời cải thiện độ an toàn cho người lao động. Các hệ thống như Kiểm tra Quang học Tự động (AOI) có thể phát hiện lỗi nhanh hơn và nhất quán hơn so với việc kiểm tra thủ công.

Nhưng đó chỉ là một phần của bức tranh tổng thể, khi máy móc đảm nhận các tác vụ thường ngày thì vai trò của con người cũng thay đổi. Người lao động sẽ dành ít thời gian hơn cho việc lắp ráp và dành nhiều thời gian hơn cho những tác vụ có tính chiến lược hơn, điều chỉnh quy trình, khắc phục sự cố và đưa ra quyết định trong thời gian thực. Công việc giờ đây không chỉ đơn thuần là “làm”, mà là “hiểu”.

Sự chuyển dịch này đã và đang diễn ra tại Jabil Việt Nam. Đội ngũ đang dần chuyển sang những vai trò đòi hỏi kiến thức kỹ thuật cao hơn và trách nhiệm lớn hơn. Con người được kỳ vọng sẽ làm việc với các hệ thống, chứ không chỉ làm việc trong các hệ thống đó. Tự động hóa không làm giảm độ phức tạp của công việc, nó chỉ thay đổi vị trí của sự phức tạp, và điều này đặc biệt quan trọng ở cấp độ lớn hơn. Để Việt Nam có thể tiến sâu hơn trong chuỗi giá trị, lực lượng lao động cũng cần chuyển dịch tương ứng. Quá trình chuyển đổi từ các vai trò thiên về thực thi sang các vai trò thiên về ra quyết định sẽ là yếu tố then chốt trong hành trình đó.

KỸ NĂNG SẴN SÀNG CHO TƯƠNG LAI GIỜ ĐÂY LÀ NỀN TẢNG CỦA NĂNG LỰC ỨNG TUYỂN

Những thay đổi này được phản ánh rõ nét qua cách mà các kỹ năng đang tiến hóa. Hiện tại, kỳ vọng đối với nhân sự đã thay đổi. Chỉ hoàn thành tốt một tác vụ là chưa đủ, điều quan trọng là khả năng học hỏi, thích nghi và đảm nhận những trách nhiệm mới khi các hệ thống không ngừng cải tiến. Chúng tôi cũng nhận thấy xu hướng tương tự trên toàn thị trường: nhu cầu về các kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng số và giải quyết vấn đề đang tăng cao, trong khi nguồn cung vẫn đang trong quá trình đuổi kịp.

Trong thực tế, có ba nhóm kỹ năng đặc biệt nổi bật:

Khắc phục sự cố: Khi có vấn đề phát sinh, khả năng xác định nguyên nhân gốc rễ và xử lý nhanh chóng là vô cùng quan trọng, đặc biệt là trong môi trường tự động hóa – nơi mà thời gian ngừng hoạt động gây tác động tức thì.

Kiểm soát quy trình: Sản xuất ngày nay có tính liên kết chặt chẽ. Người lao động cần hiểu các giai đoạn khác nhau ảnh hưởng đến nhau như thế nào và cách thức để duy trì hệ thống vận hành trơn tru.

Thành thạo kỹ thuật số: Dữ liệu là một phần của hoạt động vận hành hàng ngày. Nhân viên cần thành thạo khi làm việc với các công cụ số, đọc hiểu dữ liệu hệ thống và đưa ra quyết định dựa trên những thông tin đó.

Đây không phải là những yêu cầu mang tính lý thuyết. Chúng là một phần trong công việc hàng ngày tại nhiều nhà máy, nơi nhân viên tương tác với các hệ thống tự động và công nghệ trong suốt quá trình sản xuất. Tổng hòa lại, những kỹ năng này đang trở thành tiêu chuẩn cơ bản cho khả năng ứng tuyển công việc trong ngành sản xuất.

XÂY DỰNG NĂNG LỰC TRÊN QUY MÔ LỚN CHO TƯƠNG LAI SẢN XUẤT SỐ

Nếu bản chất của công việc đang thay đổi, thì cách chúng ta phát triển con người cũng cần phải thay đổi theo. Tại Jabil Việt Nam, đào tạo không phải là việc chỉ diễn ra một lần; đó là một quá trình liên tục. Nhân viên được tham gia các chương trình đào tạo bài bản, học tập liên chức năng và không ngừng nâng cao kỹ năng như một phần trong lộ trình phát triển sự nghiệp. Mục tiêu rất đơn giản: Con người cần phải phát triển song hành cùng các hệ thống mà họ làm việc cùng.

Cấu trúc chương trình phát triển của chúng tôi toàn diện, bao gồm từ đào tạo kỹ thuật, kỹ năng mềm đến các chương trình lãnh đạo. Chúng tôi ưu tiên thúc đẩy những sáng kiến như Học bổng nội bộ Jabil Việt Nam, Chương trình phát triển sự nghiệp toàn diện, e-Learning, Manager in Training 2.0, TechMaster Engineering Transition… để đảm bảo nhân viên luôn sẵn sàng trước sự thay đổi nhanh chóng của bối cảnh công nghệ.

Chúng tôi cũng mở rộng nỗ lực này ra bên ngoài tổ chức. Thông qua việc hợp tác với các trường đại học, chúng tôi giúp xây dựng một nguồn nhân lực triển vọng, được chuẩn bị tốt hơn cho ngành sản xuất. Chương trình Học bổng Jabil Việt Nam hỗ trợ những sinh viên xuất sắc tại nhiều trường đại học ở khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, cung cấp hỗ trợ tài chính đi kèm với đào tạo chuyên môn và cơ hội nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, sự đa dạng là nền tảng trong chiến lược của chúng tôi. Phụ nữ chiếm 42% lực lượng lao động của chúng tôi tại Việt Nam, với hơn 30% đảm nhiệm các vai trò quản lý, vượt trội so với tiêu chuẩn chung của ngành trên toàn cầu. Chúng tôi cũng tạo điều kiện cho người khuyết tật, những đóng góp của họ là một phần quan trọng cho thành công của Jabil. Nếu không có những nhân tài phù hợp, sự tăng trưởng sẽ khó có thể duy trì bền vững.

CÔNG NGHỆ MỞ RỘNG QUY MÔ NHƯNG CON NGƯỜI MỚI QUYẾT ĐỊNH KẾT QUẢ

Tham vọng của Việt Nam trong việc củng cố vị thế nền sản xuất toàn cầu gắn liền với khả năng tiếp nhận các công nghệ tiên tiến. Nhưng chỉ công nghệ thôi là chưa đủ. Điều cuối cùng quyết định thành công chính là cách con người làm việc với công nghệ đó.

Tại Jabil Việt Nam, cách tiếp cận của chúng tôi dựa trên một ý tưởng đơn giản: Chúng tôi không triển khai tự động hóa để thay thế con người mà triển khai nó để mở rộng những gì con người có thể làm được. Khi các hệ thống trở nên tiên tiến hơn, nhân viên sẽ được hỗ trợ để chuyển sang các vai trò đòi hỏi kiến thức kỹ thuật sâu hơn, tư duy phân tích nhạy bén hơn và trách nhiệm lớn hơn.

Đây chính là nơi xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn. Tương lai của ngành sản xuất tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc công nghệ và nhân tài có thể cùng phát triển độ hiệu quả. Khi quốc gia tiến tới sản xuất giá trị cao hơn và hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, khả năng phát triển một lực lượng lao động có thể thích nghi, học hỏi và vận hành trong các hệ thống phức tạp sẽ trở thành yếu tố quyết định. Bởi vì sau cùng, sức mạnh sản xuất không được định nghĩa bởi máy móc; nó được định nghĩa bởi người vận hành chúng.

(*) Giám đốc Tài chính Cấp cao, Đại diện theo pháp luật, Công ty Jabil Việt Nam