Honda lao đao vì xe điện: Canh bạc 2.500 tỷ yên và bài học đắt từ cuộc chuyển đổi

Kể từ khi đảm nhiệm cương vị Tổng giám đốc điều hành Honda vào năm 2021, ông Toshihiro Mibe đã theo đuổi một tầm nhìn đầy tham vọng: đưa Honda trở thành doanh nghiệp tiên phong trong kỷ nguyên hậu động cơ xăng.

Trong bối cảnh áp lực giảm phát thải khí nhà kính gia tăng trên toàn cầu, cùng sự nổi lên mạnh mẽ của các nhà sản xuất xe điện như Tesla hay XPeng, Honda xác định xe điện và xe sử dụng pin nhiên liệu sẽ là nền tảng cho tương lai của hãng.

Chiến lược này được triển khai mạnh mẽ nhất tại Mỹ - thị trường đóng góp khoảng 40% doanh số toàn cầu và là nguồn lợi nhuận quan trọng nhất đối với mảng ô tô của Honda.

Tuy nhiên, bức tranh nhanh chóng thay đổi sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025. Một trong những quyết định quan trọng của chính quyền mới là chấm dứt nhiều chương trình hỗ trợ và trợ cấp dành cho xe điện. Điều này khiến đà tăng trưởng của thị trường EV tại Mỹ suy giảm rõ rệt, buộc các hãng xe phải đánh giá lại chiến lược đầu tư.

Đối với Honda, tác động diễn ra gần như ngay lập tức. Hãng đã phải dừng phát triển một số mẫu xe thuộc dòng 0 Series - dòng sản phẩm được xem là trung tâm của chiến lược xe điện toàn cầu - vốn dự kiến sản xuất tại nhà máy Ohio.

Do phần lớn chi phí đầu tư cho dây chuyền sản xuất, khuôn mẫu và thiết bị đã được thực hiện trước đó, Honda buộc phải ghi nhận khoản tổn thất lên tới 1.300 tỷ yên. Không dừng lại ở đó, công ty còn dự kiến phát sinh thêm khoảng 1.200 tỷ yên chi phí khác trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, bao gồm các khoản bồi thường cho đối tác và nhà cung cấp.

Tổng cộng, việc điều chỉnh chiến lược xe điện có thể khiến Honda thiệt hại khoảng 2.500 tỷ yên chỉ trong vòng hai năm. Ngày 12/3, Honda công bố dự báo lỗ ròng 690 tỷ yên cho năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, đảo ngược hoàn toàn so với mức lợi nhuận 835,8 tỷ yên của năm trước đó. Đây cũng là lần đầu tiên kể từ khi niêm yết trên thị trường chứng khoán, hãng phải đối mặt với tình trạng thua lỗ.

THAM VỌNG "Ô TÔ THÔNG MINH" VÀ SỰ ĐỔ VỠ CỦA LIÊN MINH SONY - HONDA

Một phần quan trọng trong chiến lược của Honda là phát triển thế hệ phương tiện được định nghĩa bằng phần mềm (Software Defined Vehicle - SDV), xu hướng đang được xem là tương lai của ngành công nghiệp ô tô. Trong cách tiếp cận mới, ô tô không còn đơn thuần là phương tiện cơ khí mà dần trở thành những "chiếc điện thoại thông minh có bánh xe", nơi phần mềm, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò trung tâm.

Xe điện được xem là nền tảng lý tưởng cho xu hướng này bởi khả năng tích hợp các hệ thống điều khiển số và công nghệ AI tốt hơn nhiều so với xe động cơ đốt trong.

Nhằm tăng tốc quá trình chuyển đổi, Honda đã bắt tay với Sony - tập đoàn sở hữu thế mạnh về điện tử tiêu dùng, chất bán dẫn và giải trí số - để thành lập liên doanh Sony Honda Mobility vào năm 2022.

Theo đó, mẫu xe Afeela - sản phẩm đầu tiên của liên doanh - dù đã nhận đơn đặt hàng trước tại Mỹ nhưng cuối cùng vẫn bị hủy bỏ. Afeela vốn chia sẻ nhiều nền tảng công nghệ với dòng 0 Series của Honda và dự kiến được sản xuất tại Ohio. Việc hủy bỏ dự án phản ánh mức độ điều chỉnh sâu rộng mà Honda đang phải thực hiện đối với chiến lược EV của mình.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, sai lầm của Honda không nằm ở việc đặt cược vào xe điện. Thời điểm ông Mibe đưa ra quyết định chuyển đổi, môi trường kinh doanh gần như đều ủng hộ xu hướng điện hóa.

Các chính phủ trên thế giới thúc đẩy mạnh mục tiêu trung hòa carbon. Tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Joe Biden triển khai hàng loạt chương trình trợ cấp xe điện và đặt ra các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt.

Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) từng ước tính rằng nếu các quy định được triển khai đầy đủ, xe điện có thể chiếm tới 67% doanh số bán xe mới tại Mỹ vào đầu thập niên tới.

Trong bối cảnh đó, việc Honda đẩy mạnh đầu tư EV được xem là lựa chọn hợp lý. 

Không chỉ Honda, nhiều nhà sản xuất ô tô lớn trên thế giới cũng đang phải ghi nhận các khoản lỗ lớn liên quan đến xe điện.

Ford dự kiến khoản lỗ trong lĩnh vực EV có thể lên tới 19,5 tỷ USD vào năm 2027. General Motors dự báo thiệt hại khoảng 6 tỷ USD chỉ riêng trong quý cuối năm 2025.

Tại châu Âu, Volkswagen - nhà sản xuất ô tô lớn thứ hai thế giới sau Toyota - cũng ghi nhận khoản tổn thất đặc biệt liên quan đến EV lên tới 5,9 tỷ euro trong năm tài chính 2025.

Những con số này cho thấy Honda không phải trường hợp cá biệt mà là một phần trong làn sóng điều chỉnh chiến lược đang diễn ra trên toàn ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

TOYOTA CHỌN CON ĐƯỜNG LINH HOẠT HƠN

Điều khiến giới phân tích đặc biệt chú ý là sự khác biệt giữa Honda và Toyota trong quá trình chuyển đổi.

Toyota cũng công bố kế hoạch đầu tư khoảng 4.000 tỷ yên cho xe điện và các công nghệ điện hóa đến năm 2030, trong đó khoảng một nửa dành cho phát triển pin. Tuy nhiên, thay vì chuyển dịch mạnh sang EV, Toyota duy trì chiến lược đa hướng, kết hợp giữa xe điện, xe hybrid, xe hybrid sạc điện và các công nghệ nhiên liệu thay thế.

Hãng đồng thời trì hoãn một số dự án xe điện tại Kentucky và Indiana, đồng thời lùi tiến độ xây dựng nhà máy pin tại tỉnh Fukuoka của Nhật Bản. Nhờ các bước điều chỉnh sớm này, Toyota tránh được phần lớn tác động từ sự chững lại của thị trường EV.

Ngay cả khi thận trọng hơn với xe điện, Toyota vẫn không từ bỏ mục tiêu điện hóa. Công ty gần đây tiếp tục công bố khoản đầu tư mới trị giá 1 tỷ USD tại Mỹ nhằm tăng cường năng lực sản xuất xe hybrid và chuẩn bị cho thế hệ EV tiếp theo.

Tại cuộc họp báo công bố kết quả kinh doanh, ông Mibe thừa nhận bản thân tiếc nuối vì đã không xây dựng nhiều kịch bản chiến lược khác nhau. Nhận định này cũng phản ánh điểm yếu lớn nhất trong chiến lược của Honda: thiếu sự linh hoạt khi môi trường kinh doanh thay đổi.

KHÔNG CHỈ LÀ THIỆT HẠI TÀI CHÍNH

Bên cạnh các khoản lỗ hàng nghìn tỷ yên, Honda còn đang đối mặt với những hệ lụy dài hạn hơn. Theo một số nguồn tin nội bộ, việc công khai tuyên bố từ bỏ động cơ đốt trong đã khiến nhiều kỹ sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực động cơ rời khỏi công ty để gia nhập các doanh nghiệp khác.

Một kỹ sư cấp trung của Honda cho biết làn sóng dịch chuyển nhân sự này đang bắt đầu ảnh hưởng tới khả năng phát triển các sản phẩm chất lượng cao của hãng.

Trong khoảng một thập kỷ qua, mảng ô tô bốn bánh của Honda vốn đã gặp khó khăn về khả năng sinh lời. Ngược lại, mảng xe máy mới là trụ cột đóng góp lợi nhuận ổn định cho tập đoàn.

Việc thiếu các mẫu xe thực sự thành công về mặt thương mại cùng sức cạnh tranh suy giảm trước Toyota là những vấn đề mang tính cấu trúc mà Honda vẫn chưa giải quyết được.

Theo một lãnh đạo của công ty, tinh thần nội bộ hiện không ở mức cao khi nhiều nhân viên cho rằng ban lãnh đạo chưa thực sự làm rõ trách nhiệm đối với thất bại của chiến lược EV.

Hiện ông Mibe đã trực tiếp đảm nhiệm thêm vai trò phụ trách cải cách kinh doanh với mục tiêu dẫn dắt quá trình tái cơ cấu. Bên cạnh việc chuyển trọng tâm từ EV sang hybrid, Honda cũng đặt kỳ vọng lớn vào việc mở rộng hoạt động tại thị trường Ấn Độ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và những vấn đề nội tại vẫn chưa được giải quyết, quá trình phục hồi của Honda được dự báo sẽ không dễ dàng.

Giới đầu tư hiện đặc biệt quan tâm tới bản kế hoạch kinh doanh và tái cấu trúc mà Honda sẽ công bố trong năm nay. Những quyết định sắp tới không chỉ quyết định tương lai của hãng xe Nhật Bản mà còn có thể trở thành bài học điển hình cho toàn ngành ô tô toàn cầu về rủi ro của việc chuyển đổi quá nhanh trong một thị trường đang thay đổi liên tục.