Gen Z đang phải đối mặt với thời kỳ lạm phát phi mã, chi phí sinh hoạt đắt đỏ và gánh nặng từ các khoản nợ. Nghiêm trọng nhất là khi tốc độ tăng trưởng của thị trường bất động sản hoàn toàn bỏ xa mức tăng thu nhập...

Tờ Guardian mới đây trích nghiên cứu của tổ chức tư vấn Resolution Foundation (Anh) cho thấy Gen Z đang nhận mức lương cao nhất ở tuổi 24 so với bất kỳ thế hệ nào kể từ những người sinh trong thập niên 1950.

Kết quả này trái ngược với tình cảnh của thế hệ Millennials, được xem là thế hệ đầu tiên có mức thu nhập khả dụng không cao hơn các thế hệ đi trước. Resolution Foundation cho rằng nguyên nhân chủ yếu là nhiều người thuộc thế hệ Millennials bước vào thị trường lao động đúng thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Trong khi đó, báo cáo cho thấy thu nhập thực tế của 10% lao động hưởng lương thấp nhất đã tăng 36% trong giai đoạn 2012 - 2025. Lao động từ 22 - 29 tuổi có mức lương trung bình ghi nhận thu nhập theo giờ tăng 15% trong cùng thời kỳ - cao hơn đáng kể mức tăng 4% của nhóm lao động trong độ tuổi 30 và mức tăng 11% của toàn bộ lực lượng lao động. 

Các báo cáo tài chính quốc tế gần đây từ Quỹ Resolution (Anh) và Bank of America (Mỹ) cũng cho thấy thế hệ Z đang có mức thu nhập vượt trội. Ở độ tuổi 24, một người trẻ thuộc thế hệ Z hiện có mức lương thực tế cao hơn 12% so với thế hệ Y ở cùng độ tuổi, đánh dấu mức phục hồi tiền lương mạnh mẽ nhất kể từ những năm 1950.

Nhờ vào trình độ học vấn và làn sóng chuyển dịch việc làm năng động sau đại dịch, nhóm lao động trẻ đang nắm giữ ưu thế lớn về tốc độ tăng trưởng thu nhập theo giờ so với những đồng nghiệp lớn tuổi hơn ở nhiều quốc gia.

Tuy nhiên, Resolution Foundation cảnh báo triển vọng tài chính tích cực của Gen Z trong tương lai gần sẽ bị đe dọa bởi áp lực lạm phát và tăng trưởng kinh tế yếu do xung đột tại Trung Đông. Cùng với đó, bức tranh tài chính này lại ẩn chứa một nghịch lý sâu sắc khi dòng tiền dồi dào không đồng nghĩa với quyền lực mua sắm thực tế hay khả năng tích lũy tài sản bền vững.

Khảo sát mới nhất của Bank of America (BoA) được công bố tháng 5 vừa qua cho thấy: Gen Z là thế hệ cởi mở nhất khi nói về tiền. Có tới 60% người trong độ tuổi 18 - 29 cho biết từng trao đổi với đồng nghiệp, bạn bè về các vấn đề tài chính. Con số này gần tương đương Millennials (62%), nhưng cao hơn đáng kể so với Gen X (46%) và Baby Boomers (29%).

Việc sẵn sàng nói về tiền không chỉ dừng lại ở câu chuyện thu nhập. Có khoảng 24% Gen Z cũng chẳng ngại nói với mọi người về áp lực tài chính mà mình đang đối mặt. Thay vì che giấu, nhiều người trẻ coi việc trao đổi cởi mở là cách để tìm kiếm lời khuyên, học hỏi kinh nghiệm quản lý tiền bạc hoặc đơn giản là nhận được sự đồng cảm.

Để thích nghi với chi phí sinh hoạt đắt đỏ, gần 70% Gen Z cho biết đã chủ động điều chỉnh thói quen chi tiêu trong vòng một năm qua. Nhiều người cắt giảm số lần ăn ngoài, mua đồ secondhand hoặc tìm thêm công việc phụ để tăng thu nhập. Thay vì cố gắng duy trì một lối sống vượt quá khả năng tài chính, họ thay đổi để cân bằng ngân sách.

Xu hướng "loud budgeting" - tạm hiểu là công khai giới hạn tài chính của bản thân - cũng ngày càng phổ biến trong thế hệ này. Có 42% Gen Z cho biết họ sẵn sàng nói thẳng với bạn bè về những hoạt động mình có thể hoặc không thể chi trả. Thay vì miễn cưỡng tham gia các cuộc vui rồi rơi vào cảnh áp lực tài chính sau đó, giới trẻ lựa chọn đặt ra ranh giới rõ ràng ngay từ đầu.

Ngay cả chuyện hẹn hò cũng chịu tác động từ áp lực tài chính. Hơn một nửa Gen Z cho biết họ coi việc độc thân là 1 cách tiết kiệm, đơn giản vì không có người yêu thì đỡ tốn chi phí hẹn hò. Gần một phần tư người được khảo sát cho biết đã trì hoãn việc phát triển mối quan hệ vì trạng thái tài chính hiện tại khiến họ thấy chưa tự tin.

Tại Trung Quốc, Wang Xiaohua, một nhân viên văn phòng tại Bắc Kinh (Trung Quốc) chia sẻ rằng cô từng không mấy quan tâm đến việc đăng ký thành viên khi đi ăn nhà hàng, vì cho rằng tốn 5 - 7 phút thao tác mà chỉ tiết kiệm được vài Nhân dân tệ. Tuy nhiên, khoảng thời gian gần đây, Wang đã thay đổi thói quen này.

Cô kể rằng chỉ mất khoảng một phút để đăng ký tài khoản thành viên của một chuỗi nhà hàng mì, nhưng đổi lại có thể được hưởng giá ưu đãi cho nhiều món ăn. Theo News.cn, điều này khiến trải nghiệm ăn uống trở nên “đáng tiền” hơn với giới trẻ. Nhiều người cho biết trước đây thường chia sẻ với bạn bè về các món hàng hiệu mới mua, nhưng hiện tại chủ đề phổ biến lại là cách tiết kiệm chi tiêu và những mẹo quản lý tài chính hiệu quả.

Sự thay đổi này không chỉ riêng cá nhân mà đang lan rộng trong giới trẻ Trung Quốc. Theo báo cáo “Phong cách sống thú vị”, 46,7% người trẻ bị thu hút mạnh bởi các chương trình giảm giá khi quyết định mua hàng. Những con số này phản ánh rõ xu hướng tiêu dùng ngày càng thực dụng và cân nhắc hơn. Bên cạnh đó, xu hướng “hàng bình dân thay thế hàng hiệu” cũng đang trở nên phổ biến.

Ở cấp độ hành vi tiêu dùng, gần một triệu giao dịch tiêu dùng toàn cầu của PwC cho thấy Gen Z đang cắt giảm chi tiêu ở các danh mục truyền thống như quần áo hay thiết bị điện tử, đồng thời tăng tỉ trọng cho trải nghiệm, sức khỏe và phát triển bản sắc cá nhân, chiếm gần 40% ngân sách. Nói cách khác, dòng tiền của Gen Z đang dịch chuyển dần từ các tài sản vật chất sang những trải nghiệm có thể cảm nhận ngay lập tức.

Thậm chí, quan điểm về tài chính cũng dẫn tới một lối sống thực dụng và lành mạnh hơn. Thay vì taxi, nhiều người trẻ lựa chọn xe đạp công cộng. Nhiều dân văn phòng chia sẻ rằng họ thường cùng đạp xe từ chỗ làm về nhà, còn buổi sáng thì đi tàu điện ngầm thay vì taxi, vừa tiết kiệm chi phí vừa rèn luyện sức khỏe. Số tiền tiết kiệm được từ việc giảm đi taxi có thể đủ cho một bữa ăn cao cấp, khiến lựa chọn này trở nên “kinh tế” hơn rõ rệt.

Nhìn tổng thể, xu hướng tiêu dùng của người trẻ hiện nay đang dần rời xa chủ nghĩa tiêu dùng phô trương để quay về với sự cân bằng giữa giá trị và chi phí. Họ không còn chạy theo việc sở hữu nhiều hơn, mà hướng đến sở hữu thông minh hơn, bền vững hơn và phù hợp với nhu cầu thực tế.