Eo biển Hormuz đã mở cửa trở lại sau khi Iran và Mỹ ký biên bản ghi nhớ trong tuần trước. Tuy nhiên, thiệt hại đối với nguồn cung dầu toàn cầu là quá lớn để có thể bù đắp trong ngắn hạn...

Trung Đông là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu dầu quan trọng nhất thế giới, trong khi eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển then chốt nối khu vực này với thị trường toàn cầu.

Trong gần 4 tháng xung đột, dầu từ Trung Đông gần như không thể rời khỏi vùng Vịnh. Theo công ty phân tích Kpler, thế giới đã mất khoảng 1,15 tỷ thùng nguồn cung dầu trong giai đoạn này.

Diễn biến này đẩy thị trường dầu vào trạng thái dễ tổn thương. Lượng dầu dự trữ đang giảm nhanh, trong khi khả năng chống đỡ của hệ thống ngày càng hạn chế.

Dự trữ dầu chiến lược của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1990. Kho dự trữ dầu khẩn cấp của Mỹ cũng giảm xuống mức thấp nhất trong 43 năm. Trong khi đó, tồn kho dầu thương mại tại nhiều nơi đã chạm ngưỡng căng thẳng, khiến việc duy trì dòng chảy dầu ra thị trường trở nên khó khăn hơn.

“Các vị muốn thấy hỗn loạn à? Chúng ta sẽ cạn dự trữ trong khoảng 4 tuần nữa”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói tại cuộc gặp thượng đỉnh G7 ở Pháp hôm thứ Tư tuần trước (17/6).

Theo các nhà phân tích, cảnh báo của ông Trump phản ánh đúng mức độ căng thẳng của thị trường. Tuy nhiên, ngay cả khi eo biển Hormuz đã mở cửa trở lại, dầu từ Vịnh Ba Tư có thể vẫn không kịp ra thị trường đủ nhanh để ngăn tồn kho dầu thô rơi xuống mức gần cạn kiệt.

Điều này đồng nghĩa giá dầu vẫn có nguy cơ tăng trở lại.

ĐIỂM TỚI HẠN

Thị trường dầu dường như đang phản ứng đúng như cảnh báo của ông Trump. Trong những ngày gần đây, giá dầu đã giảm mạnh khi biên bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran bắt đầu có hiệu lực.

Giá dầu thô Brent bắt đầu đi xuống sau tuyên bố ngừng bắn giữa tháng 4, từ mức đỉnh 126,41 USD/thùng trong chiến tranh xuống dưới 80 USD/thùng hiện nay.

Một yếu tố quan trọng kéo giá dầu giảm là thị trường đã dư thừa dầu thô ở mức lịch sử trước khi chiến tranh nổ ra. Lượng dầu dư thừa này đã tạo ra lớp đệm, giúp thế giới chống đỡ cú sốc nguồn cung lớn nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, tình trạng dư cung đó đã biến mất và nhanh chóng chuyển thành mức thiếu hụt đáng lo ngại.

Trong vài tháng qua, tồn kho dầu toàn cầu đã giảm 190 triệu thùng. Tại Mỹ, trung tâm dầu mỏ quan trọng Cushing ở bang Oklahoma, nơi đưa dầu và nhiên liệu đi khắp nước Mỹ qua hệ thống đường ống, vừa rơi xuống mức tồn kho thấp đến mức gây khó khăn cho hoạt động vận hành.

Tình trạng này có thể hình dung giống như khi cà phê trong bình đã xuống thấp hơn vòi rót, buộc người dùng phải nghiêng bình để lấy nốt phần cặn cuối cùng. Với các bồn chứa dầu, phần nằm dưới đáy thường là cặn bẩn không thể sử dụng. Điều này khiến hệ thống khó duy trì áp lực trong đường ống để đưa dầu tới khách hàng.

Vấn đề không chỉ xảy ra tại Cushing. Các cơ sở lưu trữ dầu trên toàn thế giới cũng đang tiến gần ngưỡng tới hạn.

“Sẽ đến lúc các vị không thể lấy được dầu”, ông Trump phát biểu hôm thứ Tư, đồng thời cảnh báo nguy cơ xảy ra một “thảm họa kinh tế” nếu eo biển Hormuz không được mở lại. Ông cho rằng kịch bản này có thể khiến ông bị so sánh với Herbert Hoover, cựu tổng thống Mỹ cầm quyền khi cuộc Đại suy thoái bắt đầu năm 1929.

GIÁ DẦU CÓ THỂ TĂNG TRỞ LẠI

Việc mở lại eo biển Hormuz không đồng nghĩa vấn đề tồn kho dầu của thế giới sẽ được giải quyết ngay lập tức. Động thái này mới chỉ bắt đầu quá trình đưa dòng chảy dầu trở lại bình thường.

Trước hết, eo biển Hormuz cần được rà phá thủy lôi. Các tàu chở dầu rỗng cũng phải quay lại khu vực, hoạt động sản xuất cần được khởi động lại. Ngay cả sau đó, dầu vẫn cần thêm thời gian để được vận chuyển tới các thị trường tiêu thụ.

Không bước nào trong quá trình này có thể diễn ra nhanh chóng. Theo nhận định của ngành dầu mỏ, phải mất nhiều tháng dòng chảy dầu mới có thể phục hồi về gần mức bình thường.

Đó là chưa kể tiến trình hòa giải giữa Mỹ và Iran vẫn rất mong manh. Dù hai bên đã đạt được một bản ghi nhớ ban đầu, Iran hôm thứ Bảy (20/6) tuyên bố đóng eo biển Hormuz để đáp trả việc Israel tiếp tục tấn công miền nam Lebanon, cho rằng hành động này vi phạm các cam kết trong thỏa thuận cũng như lệnh ngừng bắn liên quan đến Lebanon.

Trong bối cảnh căng thẳng chưa hạ nhiệt và các bên liên tiếp đưa ra tuyên bố cứng rắn, thế giới đang theo dõi sát sao vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sỹ, bắt đầu từ Chủ nhật (21/6), nhằm tìm kiếm một giải pháp lâu dài hơn.

Trong thời gian chờ dòng chảy dầu phục hồi, thị trường vẫn phải tiếp tục dựa vào lượng dầu tồn kho. Vì vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng phản ứng giảm của giá dầu trong những ngày qua là quá mạnh so với thực tế. Theo họ, thị trường đang quá lạc quan về việc eo biển Hormuz mở lại, trong khi đánh giá thấp nguy cơ lượng dầu tồn kho cạn xuống mức khó đáp ứng nhu cầu trước khi nguồn cung mới kịp bổ sung.

“Thị trường đã đi quá xa so với thực tế hiện nay. Ai cũng nghĩ rằng 'mọi chuyện kết thúc rồi'. Nhưng để quay lại trạng thái trước đây, thị trường cần vượt qua những thách thức rất lớn về vận chuyển và khôi phục chuỗi cung ứng”, bà Helima Croft, trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại công ty RBC Capital Markets, nhận định với kênh CNN.

Nhiều chuyên gia cho rằng khi sự lạc quan về việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại lắng xuống, các yếu tố cung - cầu cơ bản có thể sẽ chi phối thị trường và kéo giá dầu tăng trở lại.

“Dù diễn biến tại eo biển Hormuz trong những tuần tới ra sao, người tiêu dùng Mỹ vẫn sẽ phải đối mặt với giá năng lượng cao hơn trong các tháng mùa hè. Điều này chưa xảy ra do thị trường vẫn lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, sau cùng, các yếu tố cung - cầu vẫn sẽ chi phối giá cả”, ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của Kpler, nhận định.

Quy mô thiếu hụt cũng cho thấy thị trường khó có thể sớm trở lại bình thường. Ngay cả khi nguồn cung dầu toàn cầu cao hơn nhu cầu gần 5 triệu thùng/ngày, như dự báo của IEA, thế giới vẫn cần khoảng 1 năm để bù lại 1,15 tỷ thùng nguồn cung đã mất.

“Đến một lúc nào đó, thị trường sẽ phải nhìn vào lượng dầu thực tế còn lại. Tác động sẽ rất lớn nếu lượng dầu thực tế bị thiếu hụt”, ông Dan Pickering, người sáng lập kiêm giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners, nhận định..

GIÁ DẦU CŨNG CÓ THỂ GIẢM

Tuy nhiên, thị trường không phải lúc nào cũng vận động hoàn toàn theo logic cung - cầu.

Giới giao dịch đang dự báo khả năng một lượng lớn dầu sắp quay trở lại thị trường, đặc biệt từ một số nước thành viên Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) vốn đang thiếu tiền mặt và muốn tăng sản lượng.

Theo ông Jay Hatfield, CEO công ty quản lý tài sản Infrastructure Capital Advisors, yếu tố này sẽ khiến xu hướng giảm hiện nay của giá dầu rất khó đảo chiều.

Trước khi chiến tranh nổ ra, thế giới ở trạng thái dư thừa dầu lớn. Vì vậy, dù tồn kho đã giảm mạnh, thị trường vẫn còn một phần lớp đệm để chống đỡ cú sốc nguồn cung.

“Thị trường từng có lớp đệm rất lớn và hiện gần như đã dùng hết phần dự phòng đó. Tồn kho hiện thấp hơn mức của các năm trước, nhưng không thấp hơn quá nhiều”, ông Vikas Dwivedi, chiến lược gia dầu khí toàn cầu tại công ty Macquarie Group, chỉ ra.

Ví dụ, tồn kho dầu diesel của Mỹ đang ở mức thấp nhất kể từ năm 2003, nhưng chỉ thấp hơn 12,4% so với mức trung bình 5 năm. Tồn kho xăng của Mỹ cũng chỉ thấp hơn 5% so với cùng kỳ năm ngoái.

Rủi ro về tồn kho là có thật. Tuy nhiên, ông Dwivedi cho rằng những người đặt cược vào khả năng giá dầu tăng đang đánh giá vấn đề này quá nghiêm trọng.

“Nếu bạn là người phụ trách mua dầu cho một nhà máy lọc dầu, trong khủng hoảng, bạn có thể phải gọi 10 cuộc mới tìm được nguồn cung. Bây giờ, bạn chỉ cần gọi 5-6 cuộc. Trong vài tuần tới, người bán thậm chí có thể chủ động tìm đến bạn và nói: ‘Tôi có dầu, anh có muốn mua không?’”, ông Vikas Dwivedi nói.