Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững 2026-2030: Đòn bẩy phát triển doanh nghiệp xanh

Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Quyết định 926/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026–2030. Chương trình hướng tới thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh doanh bao trùm và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG, gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đây là một dấu mốc quan trọng, khi kinh doanh bền vững được Nhà nước hỗ trợ bằng ngân sách cùng với các nguồn lực xã hội khác. 

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thị trường chịu nhiều áp lực từ yêu cầu chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn môi trường- xã hội và sức ép cạnh tranh, việc hiểu đúng và tận dụng hiệu quả các nguồn hỗ trợ sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí trong hành trình chuyển đổi xanh, kinh doanh bền vững, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh xanh. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng biết mình có đủ điều kiện không, cần chuẩn bị  gì và tiếp cận thế nào?

XÂY DỰNG MÔ HÌNH KINH DOANH TIÊU BIỂU BỀN VỮNG

Trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm hỗ trợ, thúc đẩy phát triển xanh, bền vững. Cụ thể, Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đưa ra nhiều cơ chế hỗ trợ đặc thù cho phát triển xanh như hỗ trợ lãi suất, ưu đãi về thuế, hỗ trợ chi phí để đổi mới công nghệ nhằm kinh doanh bền vững.

Để cụ thể hóa Nghị quyết 68, Quốc hội cũng đã ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân trong đó nêu cụ thể doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG.

Tiếp đó, Chính phủ đã có Nghị quyết số 138/NQ-CP ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Gần đây nhất là Quyết định số 926/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026- 2030 là một trong những quyết định mới về cơ chế hỗ trợ cho doanh nghiệp kinh doanh bền vững trong giai đoạn 2026-2030.

Trước đó, trong giai đoạn 2022-2025, Chính phủ cũng đã có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho hoạt động kinh doanh bền vững thông qua Quyết định số 167/QĐ-TTg phê duyệt "Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khu vực tư nhân kinh doanh bền vững giai đoạn 2022 -2025".

Chương trình đã hỗ trợ được 10.700 doanh nghiệp kinh doanh bền vững thông qua các chương trình đào tạo chuyên sâu. Chương trình 167 đã mang lại giá trị thiết thực, giúp cho doanh nghiệp có thêm nhiều cảm hứng để triển khai các hoạt động kinh doanh bền vững, lan tỏa xu hướng phát triển xanh, ESG tới cộng đồng doanh nghiệp.

Với Quyết định 926, Chính phủ đặt mục tiêu hỗ trợ 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã  kinh doanh bền vững; đồng thời xây dựng 20 mô hình kinh doanh tiêu biểu bền vững. Theo quy định, đối tượng được hỗ trợ trong chương trình kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030 có nhiều điểm mới, bổ sung thêm các hộ kinh doanh, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

DOANH NGHIỆP CẦN TÍCH HỢP YẾU TỐ BỀN VỮNG VÀO CHIẾN LƯỢC VÀ MÔ HÌNH KINH DOANH

Chia sẻ về chương trình hỗ trợ, tại tọa đàm trực tuyến mới đây về chủ đề này, luật sư Trương Tử Long, chuyên gia chính sách và pháp luật của Công ty Cổ phần Sáng tạo Xanh Việt Nam GREEN IN, cho biết quyết định 926 đã nêu rõ 3 loại hình đồng thời định nghĩa rõ các tiêu chí xác định mô hình kinh doanh bền vững sẽ được hỗ trợ trong giai đoạn mới gồm: mô hình kinh tế tuần hoàn, mô hình kinh doanh bao trùm và mô hình áp dụng khung tiêu chuẩn ESG.

Thứ nhất, tiêu chí đánh giá mô hình kinh tế tuần hoàn, ông Long cho rằng yếu tố đầu tiên đó là trong định hướng kinh doanh, doanh nghiệp phải gắn triết lý của mô hình kinh tế tuần hoàn vào tầm nhìn, sứ mệnh hoặc có mục tiêu, chiến lược, kế hoạch hành động cụ thể triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp.

Trong công đoạn sản xuất và tiền sản xuất, sau bán hàng đều phải lồng ghép mô hình kinh tế tuần hoàn, ví dụ như giảm khai thác tài nguyên không tái tạo, kéo dài thời gian sử dụng của nguyên vật liệu.

Thứ hai, tiêu chí đánh giá mô hình kinh doanh bao trùm, doanh nghiệp sẽ phải lồng ghép định hướng này vào triết lý kinh doanh, tầm nhìn, sứ mệnh và có mục tiêu, chiến lược và kế hoạch hành động cụ thể. Cùng với đó phải đảm bảo tính khả thi thương mại, tạo tác động xã hội tích cực. Mô hình kinh doanh bao trùm cũng cần phải lồng ghép yếu tố đổi mới sáng tạo để nhằm cải thiện thu nhập của những người có thu nhập thấp này, tăng hiệu quả kinh tế và tạo thêm tác động xã hội tích cực.

Thứ ba, tiêu chí đánh giá mô hình kinh doanh áp dụng khung tiêu chuẩn ESG, về môi trường, doanh nghiệp sẽ phải tuân thủ môi trường, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường của nhà cung cấp như quản lý năng lượng, tối ưu sử dụng nguồn nước, giảm thiểu chất thải, nước thải xả ra môi trường.

Về tiêu chí xã hội, doanh nghiệp cần phải quan tâm tới ba nhóm đối tượng gồm: người lao động trong doanh nghiệp; quyền lợi của cộng đồng địa phương xung quanh nơi công ty hoạt động, đặt nhà máy và đảm bảo những yếu tố liên quan đến sức khỏe, an toàn của khách hàng khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ.

Về yếu tố quản trị yêu cầu doanh nghiệp sẽ phải có cam kết thực hiện ESG, có kế hoạch và lộ trình thực hiện cam kết; đồng thời hoạt động quản trị, vận hành của doanh nghiệp phải công khai, minh bạch và đảm bảo được quyền lợi của các bên liên quan.

Ông Long cũng nhấn mạnh 5 điều kiện đã nêu trong quyết định để doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã kinh doanh bền vững được hỗ trợ.

Thứ nhất, doanh nghiệp đã có giải thưởng, chứng chỉ, giấy chứng nhận ở cấp quốc tế hoặc cấp quốc gia hoặc cấp tỉnh hoặc ISO về chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, môi trường, áp dụng khung tiêu chuẩn ESG, kinh doanh bao trùm, kinh doanh bền vững, trách nhiệm xã hội.

Thứ hai, là doanh nghiệp xã hội theo quy định của pháp luật.

Thứ ba, doanh nghiệp đang triển khai dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG theo quy định.

Hiện nay, tiêu chí dự án xanh đã được ban hành tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh.

Thứ tư, đáp ứng tiêu chí xác định mô hình kinh doanh bền vững được công bố trên Cổng thông tin quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (do Bộ Tài chính xây dựng, công bố).

Thứ năm, đáp ứng Khung tiêu chí đánh giá mô hình kinh doanh bền vững (gồm kinh tế tuần hoàn, kinh doanh bao trùm và tiêu chuẩn ESG).

Như vậy, khi doanh nghiệp đạt 1 trong 5 điều kiện này sẽ có thể được hỗ trợ theo quy định mới. Các doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ tư vấn, đào tạo chuyên môn cho nhân sự, hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển giao công nghệ, áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn hoặc kiểm định, hiệu chuẩn; hỗ trợ xúc tiến thương mại…

Với các tiêu chí, điều kiện và các hoạt động hỗ trợ, chuyên gia chính sách và pháp luật Công ty Cổ phần Sáng tạo Xanh Việt Nam khuyến nghị các doanh nghiệp cần tích hợp yếu tố kinh doanh bền vững vào chiến lược và mô hình kinh doanh. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp phải gắn kinh doanh bền vững vào tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị cốt lõi của đơn vị.

Cũng theo chuyên gia, các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược, kế hoạch hành động triển khai bài bản, trong đó xác định các mục tiêu liên quan đến kinh doanh bền vững, ví dụ như tỷ lệ giảm phát thải, mục tiêu NetZero…

Đặc biệt, yếu tố rất quan trọng đó là phải đo lường kết quả bằng những con số sau khi nhận được hỗ trợ. Muốn vậy, các doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu, hồ sơ chứng minh kết quả từ hoạt động kinh doanh bền vững, tác động tích cực tới môi trường và xã hội.