Cú lao dốc 235 tỷ USD của bitcoin hé lộ sự thay đổi lớn trên thị trường tiền số

Trước đây, bitcoin gần như là “kim chỉ nam” để đọc vị thị trường tiền số. Khi đồng tiền số lớn nhất thế giới tăng giá, dòng vốn thường nhanh chóng chảy vào các startup, quỹ đầu tư mạo hiểm, sàn giao dịch và hàng nghìn tiền số mang tính đầu cơ.

Ngược lại, mỗi khi bitcoin lao dốc, nhiều doanh nghiệp biến mất, hoạt động gọi vốn đóng băng và toàn ngành rơi vào trạng thái trầm lắng. bitcoin khi đó không chỉ là tài sản số lớn nhất, mà còn là tâm điểm chi phối gần như toàn bộ nền kinh tế tiền số.

Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã khác. Một số mảng tăng trưởng nhanh nhất của ngành tiền số đang không còn vận động hoàn toàn theo nhịp lên xuống của bitcoin.

BITCOIN LAO DỐC, STABLECOIN NỔI LÊN

Bitcoin đang chịu sức ép giảm mạnh. Hôm thứ Sáu tuần trước (5/6), đồng tiền này có lúc rơi xuống dưới 60.000 USD, kéo dài đà giảm khoảng 50% so với mức đỉnh của năm ngoái. Theo dữ liệu do hãng tin Bloomberg tổng hợp, bitcoin đã mất khoảng 235 tỷ USD vốn hóa thị trường trong 7 ngày tính đến ngày 7/6. 

Áp lực bán đến từ nhiều phía gồm dòng tiền rút khỏi các quỹ hoán đổi danh mục (ETF), cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) thu hút bớt sự chú ý của nhà đầu tư cá nhân, cùng những nghi ngờ về việc liệu các doanh nghiệp lớn từng mạnh tay mua bitcoin - một động lực quan trọng của đợt tăng trước - có thể tiếp tục gom thêm hay không.

Sức ép còn lớn hơn trên thị trường altcoin - cách gọi chung các loại tiền số không phải bitcoin, như ethereum, solana hay nhiều đồng tiền nhỏ khác. Nhóm này đã suy yếu từ trước khi bitcoin bước vào đợt giảm mới nhất.

Theo TradingView, tổng giá trị thị trường của altcoin từng đạt đỉnh 431 tỷ USD vào tháng 11/2021, nhưng hiện chỉ còn quanh 170 tỷ USD. Nhiều hệ sinh thái tiền số từng được kỳ vọng sẽ làm thay đổi ngành tài chính nay đang thu hẹp, hợp nhất hoặc lặng lẽ biến mất.

Tuy nhiên, sự suy yếu của giá tài sản không đồng nghĩa toàn bộ ngành tiền số đang đi xuống. Một số mảng kinh doanh có ý nghĩa thương mại lớn nhất của ngành lại đang tăng trưởng nhanh hơn bao giờ hết. Stablecoin - loại tiền số thường được neo giá vào USD hoặc các tài sản ổn định khác - đang dần trở thành một phần của hệ thống thanh toán toàn cầu.

Theo dữ liệu từ công ty tư vấn McKinsey & Co. và nền tảng dữ liệu tiền số Artemis Analytics, giá trị giao dịch bằng stablecoin hiện đạt khoảng 390 tỷ USD mỗi năm. Trong khi đó, các công ty Phố Wall đang chạy đua số hóa cổ phiếu, trái phiếu và quỹ thị trường tiền tệ - tức đưa các tài sản tài chính truyền thống lên chuỗi khối (blockchain) để có thể giao dịch và chuyển nhượng trên mạng lưới này.

Những ngân hàng từng hoài nghi blockchain nay cũng bắt đầu thử nghiệm công nghệ này. Các công ty thanh toán cũng đang  đưa USD số vào hệ thống để phục vụ chuyển tiền và thanh toán, trong khi các thị trường dự đoán - nơi người dùng đặt cược vào kết quả của các sự kiện trong tương lai - thu hút ngày càng nhiều người dùng. Nói cách khác, hạ tầng của ngành tiền số vẫn không ngừng mở rộng, dù nhiều loại tài sản giao dịch trên hạ tầng đó đang gặp khó khăn.

“Biểu đồ giá bitcoin từng là toàn bộ câu chuyện của thị trường tiền số. Nhưng điều đó giờ không còn đúng nữa. Với tiền số, giá cả và mức độ ứng dụng là hai thước đo khác nhau, và không nên bị đánh đồng”, ông Eric Jackson nhận định với hãng tin Bloomberg.

Giá bitcoin phục hồi nhẹ trong ngày thứ Hai (8/6), giao dịch ở  mức quanh 64.000 USD sau khi công ty Strategy Inc. nối lại hoạt động mua vào đồng tiền số này. Vào khoảng 10h30 ngày thứ Ba (9/6) theo giờ Việt Nam, bitcoin giao dịch ở quanh mức 62.000 USD.

TỪ ĐẦU CƠ SANG GIAI ĐOẠN TRƯỞNG THÀNH HƠN

Theo các nhà phân tích, thị trường tiền số hiện không còn dễ được tóm gọn chỉ bằng một biểu đồ giá bitcoin. Ngay từ đầu, lời hứa của ngành tiền số không chỉ xoay quanh bitcoin, mà còn là khả năng đưa tiền tệ, tài sản và các hoạt động tài chính lên các mạng lưới kỹ thuật số như blockchain.

Điều đáng chú ý là một phần tầm nhìn này đang dần trở thành hiện thực, đúng vào thời điểm nhà đầu tư mất niềm tin vào nhiều đồng tiền số từng được kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ xu hướng đó.

Một ví dụ là BUIDL, quỹ thị trường tiền tệ được số hóa trên blockchain của hãng quản lý tài sản BlackRock. Ra mắt năm 2024, BUIDL hiện là một trong những sản phẩm lớn nhất trong lĩnh vực này, với giá trị tài sản 2,4 tỷ USD - theo nền tảng theo dõi RWA.xyz.

Một ví dụ khác là cổ phiếu giao dịch trên nền tảng blockchain do Nasdaq và sàn tiền số Kraken hợp tác triển khai gần đây. Theo RWA.xyz, các công ty đã đưa hơn tổng cộng hơn 30 tỷ USD tài sản các loại - từ cổ phiếu đến bất động sản - lên blockchain.

Việc ứng dụng stablecoin cũng không còn giới hạn trong các công ty chuyên về tiền số. Visa và Mastercard đã mở rộng khả năng xử lý thanh toán bằng stablecoin, trong khi ngày càng nhiều công ty thanh toán thử nghiệm hạ tầng USD số để phục vụ chuyển tiền và xử lý giao dịch xuyên biên giới. Theo dữ liệu do Artemis tổng hợp, trong năm 2025, tổng khối lượng giao dịch stablecoin tăng 72% so với năm trước, lên 33 nghìn tỷ USD.

“Chúng tôi hơi bất ngờ khi bitcoin suy yếu, nhất là trong bối cảnh các tài sản rủi ro nói chung đã tăng giá trong những tuần gần đây. Tuy nhiên, diễn biến giá bitcoin chỉ phản ánh cách nhà đầu tư nhìn nhận riêng tài sản này. Điều đó không phản ánh mức độ ứng dụng thực tế của công nghệ tiền số đang diễn ra”, ông Adam Phillips, giám đốc cấp cao kiêm đối tác tại công ty EP Wealth Advisors ở Torrance, California, nhận định.

Theo Delphi Digital, trong những năm gần đây, hàng chục triệu đồng tiền số và tài sản số đã ra đời, nhưng chưa đến 1.700 trong số đó còn duy trì hoạt động giao dịch đáng kể. Ở nhiều mảng của thị trường, dòng vốn và sự chú ý chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, rồi nhanh chóng chuyển sang nơi khác.

Giới phân tích cho rằng đó là nghịch lý của chu kỳ hiện tại, khi những trường hợp thành công nhất của ngành tiền số lại xuất hiện cùng lúc với một trong những đợt thanh lọc mạnh nhất. Công nghệ blockchain ngày càng được tích hợp sâu hơn vào hệ thống tài chính, trong khi nhiều tài sản số từng được xây dựng xoay quanh công nghệ này lại bị nhà đầu tư quay lưng.

Ở các giai đoạn trước, diễn biến như vậy có thể bị xem là mối đe dọa sống còn đối với ngành tiền số. Nhưng hiện nay, điều này giống như một phần của quá trình trưởng thành.

“Ngành tiền số vẫn đang trưởng thành theo hướng phục vụ các mục đích sử dụng thực tế của nhà đầu tư tổ chức, thay vì chỉ xoay quanh các nhà đầu tư nhỏ lẻ. Các định chế tài chính đang tập trung vào tiện ích và hạ tầng dài hạn, bất chấp biến động giá của bitcoin”, bà Roxanna Islam, trưởng bộ phận nghiên cứu ngành và lĩnh vực tại công ty ETF TMX VettaFi, nhận xét.

Lịch sử cho thấy các công nghệ mới hiếm khi phát triển theo đường thẳng. Ngành đường sắt vẫn tồn tại sau sự sụp đổ của vô số công ty đường sắt. Internet vẫn tiếp tục phát triển sau khi hàng trăm cổ phiếu thời bong bóng dot-com lao dốc. Trong nhiều trường hợp, các cơn sốt tài chính đã góp phần tạo nền tảng vốn cho những hạ tầng quan trọng, dù vai trò của chúng chỉ trở nên rõ ràng sau khi làn sóng đầu cơ qua đi.

Thị trường tiền số có thể đang bước vào một giai đoạn tương tự. Lần đầu tiên, công nghệ blockchain phát triển đến mức đủ quan trọng để vượt ra ngoài chính hoạt động đầu cơ từng thúc đẩy sự phát triển ban đầu của ngành. Bitcoin vẫn giữ vai trò rất lớn, nhưng không còn là trung tâm duy nhất của toàn bộ câu chuyện.

“Ứng dụng quan trọng nhất hiện nay trong ngành tiền số là stablecoin. Khi đã có stablecoin, người dùng không cần xrp hay bitcoin để lưu trữ giá trị. Thị trường đang trải qua quá trình thanh lọc và quá trình đó chỉ mới bắt đầu”, chuyên gia Mike McGlone của Bloomberg Intelligence nhận xét.