Sự bùng nổ của các mô hình đào tạo trực tuyến, yêu cầu chuyển đổi số cùng xu hướng tự chủ đại học đang đặt ra những thách thức lớn cho công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực giáo dục. Để lấp các "khoảng trống" pháp lý và siết chặt kỷ cương toàn ngành, dự thảo Nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục đã đưa ra hàng loạt điều chỉnh mang tính bước ngoặt...

Sau gần 5 năm triển khai, Nghị định số 04/2021/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 127/2021/NĐ-CP) và Nghị định số 88/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục và giáo dục nghề nghiệp đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

NHIỀU KHÓ KHĂN KHI XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH 

Tuy nhiên, theo Bộ Giáo dục và đào tạo, trước tốc độ phát triển nhanh chóng của ngành, nhiều quy định hiện hành đã bộc lộ bất cập, không còn phù hợp với thực tiễn và sự thay đổi của hệ thống pháp luật.

Khảo sát thực tế cho thấy, các quy định xử phạt trong các phân khúc giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên và kiểm định chất lượng giáo dục vẫn còn thiếu hụt, chưa bắt kịp xu hướng tự chủ, chuyển đổi số và đa dạng hóa mô hình đào tạo.

Bối cảnh mới đã làm phát sinh nhiều hành vi vi phạm chưa có khoảng trống pháp lý để xử lý, điển hình như: vi phạm trên môi trường số; quản lý văn bằng, chứng chỉ điện tử; gian lận trong kiểm định chất lượng; sai phạm trong liên kết đào tạo, hợp tác quốc tế; trục lợi từ các nền tảng giáo dục trực tuyến; hay việc đảm bảo quyền lợi người học khi cơ sở giáo dục bị đình chỉ, chấm dứt hoạt động.

Đáng chú ý, quá trình thi hành pháp luật thời gian qua cũng ghi nhận hàng loạt "điểm nghẽn" kỹ thuật. Việc xác định thẩm quyền xử phạt, áp dụng hình thức phạt bổ sung, triển khai biện pháp khắc phục hậu quả, hay định khung mức phạt đối với một số hành vi trong giáo dục đại học và nghề nghiệp vẫn còn nhiều lúng túng.

Không ít quy định thiếu tính khả thi, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong điều kiện tinh gọn bộ máy và bùng nổ các mô hình giáo dục mới.

Từ những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trên, Bộ Giáo dục và đào tạo nhận định, việc xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục là cần thiết.

BỔ SUNG NHIỀU CHẾ TÀI XỬ PHẠT 

Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục được thiết kế gồm 4 chương và 100 điều. 

Về nội dung sửa đổi, hoàn thiện, dự thảo Nghị định tập trung thể chế hóa chủ trương phân cấp, phân quyền, đồng thời thích ứng với quá trình sắp xếp lại bộ máy tổ chức và đổi mới hệ thống cơ quan thanh tra.

Theo đó, các quy định về thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục được điều chỉnh toàn diện nhằm bảo đảm tính tương thích với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các định hướng mới theo Luật Thanh tra năm 2025.

Bên cạnh đó, danh mục các chức danh có thẩm quyền xử phạt cũng được rà soát và chuẩn hóa, vừa bảo đảm phù hợp với cơ cấu bộ máy hiện hành, vừa đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục trong giai đoạn mới.

Các quy định về hành vi vi phạm, hình thức, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả được cập nhật để bảo đảm tính đồng bộ với Luật Xử lý vi phạm hành chính cùng các luật chuyên ngành; đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới quản trị, tự chủ đại học, chuyển đổi số và sự phát triển của các mô hình giáo dục mới.

Hệ thống thuật ngữ chuyên môn cũng được chỉnh sửa để đồng bộ với các quy định mới ban hành, điển hình như việc thay thế thuật ngữ "xác định chỉ tiêu tuyển sinh" bằng "xác định số lượng tuyển sinh", hay "mở ngành" bằng "phê duyệt chương trình đào tạo"...

Dự thảo Nghị định tăng cường tính răn đe và hiệu lực quản lý bằng việc nâng mức phạt tiền, đồng thời bổ sung các hình thức xử phạt bổ sung cùng biện pháp khắc phục hậu quả đối với một số hành vi vi phạm.

Việc điều chỉnh này nhằm chấm dứt các hoạt động trái quy định, khôi phục trật tự quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người học, đơn cử như các hành vi xâm phạm quyền, kỷ luật và an toàn của người học.

Bên cạnh đó, quy định đối với các vi phạm liên quan đến kỳ thi do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hoặc công nhận được làm rõ cụ thể hơn. Đồng thời, phạm vi điều chỉnh được mở rộng từ kiểm định chất lượng giáo dục sang toàn bộ hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ của cơ sở giáo dục, bao gồm cả giáo dục nghề nghiệp.

SIẾT CHẶT XỬ PHẠM VI PHẠM VỀ ĐẠO ĐỨC NHÀ GIÁO 

Dự thảo Nghị định bổ sung nhiều nhóm hành vi vi phạm mới nhằm bắt kịp các quy định pháp luật mới ban hành và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong hoạt động giáo dục.

Các bổ sung này bao gồm các sai phạm về dạy thêm, học thêm; sử dụng giáo viên chưa đạt chuẩn trình độ hoặc sử dụng giáo viên nước ngoài sai quy định; vi phạm về đạo đức và quy tắc ứng xử của nhà giáo; cùng việc không bảo đảm điều kiện chất lượng tại địa điểm hoạt động giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Trong mảng quản lý và công nghệ, dự thảo đưa vào chế tài xử lý các vi phạm liên quan đến giáo dục trên môi trường mạng, nền tảng trực tuyến, hạ tầng kỹ thuật, báo cáo thống kê, cơ sở dữ liệu, bảo mật dữ liệu và quản lý văn bằng, chứng chỉ điện tử.

Nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn mầm non, dự thảo chính thức bổ sung xử phạt hành vi "dạy trước chương trình lớp 1" cho trẻ 5 tuổi (như luyện đọc, viết, toán sớm gây áp lực không phù hợp với tâm sinh lý trẻ).

Đồng thời, nhóm các hành vi như không thực hiện hoặc thực hiện không đúng việc theo dõi, đánh giá, sử dụng kết quả đánh giá để tuyển chọn, xếp lớp, phân loại trẻ, hoặc làm sai lệch hồ sơ; tổ chức khảo sát không phù hợp với mục tiêu, nguyên tắc và phương pháp của Chương trình giáo dục mầm non cũng sẽ bị đưa vào chế tài xử lý.

Về nội dung lược bỏ, dự thảo Nghị định bãi bỏ thẩm quyền xử phạt của cơ quan thanh tra và trưởng đoàn thanh tra; loại bỏ một số hành vi vi phạm không còn phù hợp với các quy định pháp luật mới ban hành, bao gồm các vi phạm về mở ngành trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, tổ chức và hoạt động của hội đồng trường tại cơ sở giáo dục công lập, cũng như hành vi vượt quy mô lớp học hoặc quy mô tuyển sinh (do điều kiện cấp phép hiện không còn quy định quy mô tuyển sinh và chưa có đầy đủ căn cứ pháp lý về quy mô lớp học)...

Đồng thời, dự thảo lược bỏ một số quy định xử phạt không còn phù hợp với thực tiễn như các hành vi "cấp phép hoạt động sai", "quyết định thành lập sai" hay "công nhận hội đồng trường". Lý do là các nội dung này thuộc về hành vi của cơ quan quản lý nhà nước và người có thẩm quyền...

Góp ý về dự thảo Nghị định, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề nghị làm rõ các khái niệm như “xung đột lợi ích”, “lôi kéo học sinh học thêm trái quy định”, “ép buộc học thêm” đối với các quy định về dạy thêm, học thêm. Cùng với đó, bổ sung tiêu chí nhận diện cụ thể hoặc hướng dẫn áp dụng để bảo đảm minh bạch, tránh phát sinh khiếu nại, kiến nghị trong quá trình xử phạt.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã rà soát quy định theo hướng phù hợp với pháp luật chuyên ngành. Đồng thời tiếp thu ý kiến, chỉnh sửa dự thảo theo hướng không quy định về hành vi “lôi kéo học sinh học thêm trái quy định”.

Về nguyên tắc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị bổ sung nguyên tắc: áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động đối với cơ sở giáo dục và có phương án bảo đảm quyền học tập, quyền được công nhận kết quả học tập và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người học; hạn chế tối đa việc ảnh hưởng đến quá trình học tập của người học do lỗi của tổ chức hoặc cá nhân vi phạm...