Đề xuất giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp được kỳ vọng tạo thêm dư địa tài chính cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, chính sách cần được thiết kế hợp lý tránh tạo “điểm gãy” tại ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, làm suy giảm động lực mở rộng quy mô và nuôi dưỡng nguồn thu dài hạn…

Chiều 20/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. 

Cụ thể, Chính phủ trình Quốc hội xem xét giảm 30% thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ tính thuế năm 2026 và 2027 đối với thu nhập từ kinh doanh của hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng. Dự kiến chính sách này sẽ làm giảm thu ngân sách năm 2026 khoảng 3.191 tỷ đồng và năm 2027 khoảng 3.510 tỷ đồng.

Tuy nhiên, chính sách giảm thuế cũng phải được thiết kế đủ chặt chẽ để tránh tạo ra những tác động ngược. Một trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý là cơ sở lựa chọn các con số trong dự thảo, đặc biệt là mức giảm 30% và ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng.

Yêu cầu cơ quan soạn thảo phải giải trình rõ vì sao lựa chọn mức giảm 30% thay vì 20% hoặc 40%, cũng như cơ sở nào để xác định ngưỡng doanh thu không quá 10 tỷ đồng. Những con số này cần có luận cứ cụ thể, dựa trên đánh giá tác động và khả năng cân đối ngân sách, thay vì chỉ mang tính lựa chọn chính sách"

Trần Thanh Mẫn (Chủ tịch Quốc hội) 

Đáng chú ý, ngưỡng 10 tỷ đồng có thể tạo ra một khoảng cách lớn về nghĩa vụ thuế khi doanh nghiệp vượt ngưỡng. Trong trường hợp doanh thu tăng không nhiều nhưng nghĩa vụ thuế thay đổi đáng kể, chính sách có thể vô tình làm giảm động lực mở rộng quy mô. Thay vì chỉ tập trung vào số thu ngân sách trước mắt, cơ quan quản lý cần chuyển mạnh sang tư duy nuôi dưỡng nguồn thu. 

Đây là rủi ro cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế. Nếu doanh nghiệp lo ngại việc tăng doanh thu sẽ kéo theo mức nghĩa vụ thuế cao hơn đáng kể, ngưỡng ưu đãi có thể trở thành một giới hạn tâm lý, khiến doanh nghiệp có xu hướng giữ quy mô thay vì tiếp tục phát triển, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được đặt ra là khả năng doanh nghiệp lợi dụng ngưỡng 10 tỷ đồng bằng cách chia, tách pháp nhân hoặc chia nhỏ doanh thu để tiếp tục nằm trong diện được hưởng ưu đãi. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp, chính sách hỗ trợ có thể bị biến thành công cụ để trục lợi.

Do đó, quản lý thuế cần được tăng cường kiểm soát hành vi trốn thuế, gian lận thuế và chuyển giá, nhất là trong những lĩnh vực có nguy cơ thất thu cao. Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với ngân hàng, hệ thống đăng ký kinh doanh, quản lý đất đai, hải quan và các cơ quan liên quan cũng cần được đẩy mạnh.

“Giảm thuế không nên được thực hiện theo cách cào bằng. Chính sách cần tập trung vào những nhóm đối tượng và lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng, nhất là đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, kinh tế xanh, chuyển đổi số, nghiên cứu và phát triển tại các vùng khó khăn, đồng thời hướng tới nâng cao năng suất lao động”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Với hộ kinh doanh, yêu cầu minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và chuyển từ phương thức thuế khoán sang kê khai được đánh giá là cần thiết. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra bài toán về chi phí tuân thủ.

Theo phản ánh, nhiều hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn khi phải sử dụng công nghệ, hóa đơn điện tử, lập chứng từ, sổ sách và thực hiện kê khai thuế. Vì vậy, cơ quan quản lý cần có hướng dẫn đủ đơn giản để người dân có thể thực hiện, đồng thời vẫn bảo đảm thu đúng, thu đủ và hạn chế khoảng trống quản lý.

Từ góc độ pháp lý, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đồng tình với sự cần thiết ban hành Nghị quyết để giảm thuế cho người dân và doanh nghiệp, do đó có đủ cơ sở để Quốc hội xem xét dự thảo theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Dù vậy, một bài toán khác là tác động đến ngân sách. Việc giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong các năm 2026 và 2027 đồng nghĩa với áp lực giảm thu đáng kể. Vì vậy, cùng với chính sách giảm thuế, Chính phủ cần tăng cường các biện pháp chống thất thu, chống trốn thuế, chống chuyển giá và kiểm soát chặt chẽ chi ngân sách.

Giải trình về cơ sở lựa chọn ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng/năm và mức giảm 30%, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đưa ra một mô hình tính toán dựa trên thu nhập của hộ kinh doanh.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho rằng ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng/năm có thể bảo đảm đời sống của một hộ gia đình trong điều kiện hiện nay, đồng thời việc giảm thêm 30% nghĩa vụ thuế sẽ tạo thêm nguồn lực để hộ kinh doanh tích lũy và mở rộng hoạt động.

Phân tích sơ bộ về ngưỡng đề xuất, mức doanh thu này chia bình quân tương đương khoảng 833 triệu đồng/tháng. Với tỷ lệ lợi nhuận vào khoảng 12%, thu nhập sẽ vào khoảng gần 100 triệu đồng, sau khi nộp thuế khoảng 15% thì còn khoảng 85 triệu đồng. Với giả định gia đình có 5 người, thu nhập bình quân khoảng 17 triệu đồng/tháng. 

Mức giảm và ngưỡng doanh thu cũng được tính toán trong tương quan với khả năng cân đối ngân sách, nhằm vừa hỗ trợ người nộp thuế vừa hướng tới mục tiêu nuôi dưỡng nguồn thu trong dài hạn, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất bổ sung dự thảo Nghị quyết vào Chương trình kỳ họp thường lệ lần thứ nhất và trình Quốc hội xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, trong đó phải giải trình rõ cơ sở lựa chọn mức giảm 30% và ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng; rà soát đối tượng thụ hưởng để bảo đảm chính sách đúng mục tiêu, đồng thời bổ sung các biện pháp ngăn chặn việc chia, tách doanh nghiệp hoặc chia nhỏ doanh thu nhằm trục lợi.

Tuy nhiên, về dài hạn, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chủ động xây dựng chương trình cải cách thuế đối với thu nhập cá nhân và thu nhập doanh nghiệp, thay vì chỉ xử lý từng vấn đề theo hướng tình thế. 

Cùng với đó, cần đơn giản hóa thủ tục chứng từ, kê khai thuế, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp và giảm chi phí tuân thủ. Tác động của chính sách tới thu ngân sách địa phương và việc thực hiện dự toán năm 2026 cũng phải được đánh giá đầy đủ.

Đồng thời, xác định rõ thời điểm Nghị quyết có hiệu lực và cách xử lý đối với những trường hợp đã kê khai, tạm nộp hoặc nộp thuế trong năm 2026, bảo đảm chính sách khi được ban hành có thể thực hiện thuận lợi, không phát sinh thêm thủ tục không cần thiết.