Với kinh nghiệm quốc tế, UNIDO đang hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy giảm phát thải, nâng cao hiệu quả năng lượng và phát triển kinh tế tuần hoàn, hướng tới phát triển công nghiệp xanh...

Khủng hoảng khí hậu và khủng hoảng năng lượng đều cùng bắt nguồn từ một nguyên nhân gốc rễ: sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, để giải quyết đồng thời hai thách thức này thì việc chỉ đơn thuần cắt giảm khí thải là chưa đủ.

CÔNG NGHIỆP XANH: CHÌA KHÓA CHO NĂNG LỰC CẠNH TRANH MỚI CỦA VIỆT NAM

Trong bài phát biểu tại Tuần lễ hành động vì khí hậu diễn ra ở London ngày 23/6/2026, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đã nêu rõ lộ trình thúc đẩy chuyển đổi sang một tương lai năng lượng an toàn hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn. Quá trình này đòi hỏi một sự chuyển đổi công bằng sang các hệ thống năng lượng sạch hơn và có sức chống chịu cao hơn, qua đó đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế, tạo ra cơ hội phát triển cho tất cả mọi người và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Đối với Việt Nam, quá trình chuyển đổi toàn cầu này không chỉ đơn thuần là một yêu cầu về môi trường, mà còn đánh dấu bước ngoặt về công nghiệp. Trên phạm vi toàn cầu, các quy tắc về năng lực cạnh tranh kinh tế đang được định hình lại.

Khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, thu hút đầu tư và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào năng lực của các quốc gia trong việc giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và xây dựng các ngành công nghiệp có khả năng chống chịu cao, phát thải thấp.

Đối với một nền kinh tế định hướng xuất khẩu và hội nhập sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP và RCEP, tăng trưởng xanh không còn là một chương trình song song với phát triển công nghiệp, mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì đà phát triển này.

Trong bối cảnh đó, công nghiệp đang trở thành lĩnh vực mang tính quyết định đối với thành bại của quá trình chuyển đổi công bằng. Hiện nay, công nghiệp chiếm khoảng 50% tổng tiêu thụ năng lượng của Việt Nam và khoảng 87% lượng than tiêu thụ của toàn nền kinh tế.

Để vừa duy trì tăng trưởng kinh tế vừa thực hiện các cam kết khí hậu, Việt Nam cần chuyển đổi khu vực công nghiệp, động lực tăng trưởng kinh tế chủ lực, thành động lực của phát triển bền vững. Những công nghệ, sự đầu tư, và quyết định kinh doanh được đưa ra ngay từ hôm nay sẽ quyết định liệu nền kinh tế Việt Nam có thể vừa duy trì tăng trưởng, vừa giảm phát thải và tăng cường an ninh năng lượng trong thời gian tới.

UNIDO ĐỒNG HÀNH CÙNG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP XANH CỦA VIỆT NAM 

Là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về phát triển công nghiệp bao trùm và bền vững, Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) đóng góp chuyên môn và kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi công nghiệp, hợp tác kỹ thuật và hỗ trợ chính sách, nhằm hỗ trợ các quốc gia trong quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp và có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Một điểm khởi đầu quan trọng của quá trình chuyển đổi này là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong công nghiệp. Đây được xem là giải pháp nhanh nhất, tiết kiệm chi phí nhất và có khả năng nhân rộng cao trong việc giảm phát thải công nghiệp.

Với thế mạnh về chuyên môn và kinh nghiệm quốc tế, UNIDO hỗ trợ cả các doanh nghiệp quy mô lớn và doanh nghiệp nhỏ và vừa triển khai hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001, tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, cải thiện hiệu quả vận hành.

Cách tiếp cận này tập trung vào các hệ thống có tiềm năng tiết kiệm năng lượng lớn như hệ thống hơi, khí nén, làm lạnh và điều hòa, bơm, động cơ và các hệ thống gia nhiệt trong sản xuất; qua đó mang lại lợi ích thiết thực về giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất và tăng năng lực cạnh tranh cho doanh  nghiệp.

Bên cạnh cấp độ từng doanh nghiệp, UNIDO cũng thúc đẩy các giải pháp hiệu quả năng lượng tích hợp ở quy mô hệ thống như mô hình “khu năng lượng” (Energy Districts), nhằm tối ưu hóa việc sản xuất, phân phối và tiêu thụ năng lượng trong các khu công nghiệp, đô thị và khu phức hợp.

Thông qua việc tăng cường thu hồi và chia sẻ năng lượng, cân bằng cung – cầu và tích hợp năng lượng tái tạo, các mô hình này giúp khai thác hiệu quả hơn nguồn năng lượng, giảm phát thải, tăng cường an ninh năng lượng và hỗ trợ phát triển công nghiệp theo hướng cạnh tranh và bền vững hơn.

Đây đều là những ngành đóng vai trò thiết yếu đối với tăng trưởng kinh tế nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch và các quy trình sản xuất phát thải nhiều carbon. Việc chuyển đổi các ngành này đòi hỏi công nghệ đột phá, đổi mới sáng tạo liên tục và nguồn đầu tư dài hạn.

Với năng lực kỹ thuật và vai trò kết nối các bên liên quan, UNIDO hỗ trợ quá trình chuyển đổi này thông qua việc giúp các ngành công nghiệp xác định và triển khai các giải pháp như thu hồi nhiệt thải, vật liệu phát thải thấp như LC3, tích hợp năng lượng tái tạo, chuyển đổi số, cũng như đánh giá tiềm năng ứng dụng công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (Carbon Capture, Utilization and Storage - CCUS).

Đồng thời, UNIDO cũng góp phần tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là khả năng tiếp cận nguồn tài chính dài hạn với chi phí hợp lý, thông qua việc thúc đẩy phương pháp tiếp cận tài chính hỗn hợp, nhằm giảm rủi ro cho các khoản đầu tư ban đầu và huy động nguồn vốn tư nhân, qua đó hình thành một danh mục các dự án giảm phát thải có khả năng huy động tài chính và triển khai quy mô lớn.

Song song với đó, quá trình chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn cũng đóng vai trò hết sức quan trọng. Năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ngày càng phụ thuộc vào việc sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả.

Thông qua sáng kiến khu công nghiệp sinh thái, UNIDO hỗ trợ doanh nghiệp giảm thiểu chất thải và ô nhiễm, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, tái sử dụng phụ phẩm công nghiệp, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, tăng khả năng chống chịu trước các gián đoạn về nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận nguồn tài chính xanh. Bằng cách biến chất thải thành nguồn lực và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, kinh tế tuần hoàn góp phần biến những thách thức về môi trường thành cơ hội phát triển kinh tế.

"CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP TIẾP THEO CỦA VIỆT NAM PHẢI LÀ  CUỘC CÁCH MẠNG XANH, TUẦN HOÀN VÀ BAO TRÙM"

Không một quốc gia nào có thể tự mình thực hiện quá trình chuyển đổi này, vì vậy hợp tác quốc tế đóng vai trò hết sức quan trọng. Với mạng lưới toàn cầu và chuyên môn kỹ thuật của mình, UNIDO kết nối Việt Nam với các sáng kiến quốc tế quan trọng như Sáng kiến Giảm phát thải sâu trong công nghiệp (Industrial Deep Decarbonization Initiative - IDDI) và Chương trình Toàn cầu về Hydro xanh trong Công nghiệp (Global Programme on Green Hydrogen in Industry).

Thông qua các sáng kiến này, Việt Nam có thể tiếp cận chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và mở rộng cơ hội tiếp cận tài chính khí hậu cũng như thu hút đầu tư. Đây đều là những yếu tố then chốt thúc đẩy sự chuyển dịch sang nền công nghiệp phát thải thấp.

Bằng cách kết hợp sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải trong công nghiệp, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế, Việt Nam có cơ hội chuyển đổi những ngành có mức phát thải cao nhất thành động lực của tăng trưởng bền vững.

Cuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo của Việt Nam phải là một cuộc cách mạng xanh, tuần hoàn và bao trùm. Thông qua Chương trình Quốc gia và các quan hệ đối tác toàn cầu, UNIDO cam kết đồng hành cùng Việt Nam hiện thực hóa tầm nhìn đó, hỗ trợ hành trình chuyển đổi sang tăng trưởng phát thải carbon thấp, đồng thời bảo đảm con đường phát triển của Việt Nam luôn thịnh vượng và bền vững.

(*) Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện Quốc gia tại Việt Nam Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO); và các Điều phối viên chương trình của UNIDO tại Việt Nam: Nguyễn Trâm Anh, Nguyễn Thái Bình, Hoàng Kim Cúc, Nguyễn Thị Ngọc Lan, Nguyễn Thị Xuân Thúy, Rasha AbdrabuCÔNG NGHIỆP XANH