Vào ngày 21/7, nội các của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã phê chuẩn một chiến lược kinh tế và tài khóa mới, vạch ra kế hoạch dài hạn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua đầu tư công-tư đồng thời điều chỉnh cách tiếp cận của Chính phủ đối với kỷ luật tài khóa...

Có tên "Honebuto no hoshin” trong tiếng Nhật, kế hoạch này cụ thể hóa các biện pháp nhằm đạt được điều mà bà Takaichi gọi là “nền tài chính có trách nhiệm và chủ động” cho giai đoạn từ tài khóa 2027 đến tài khóa 2040.

Kế hoạch được công bố trong bối cảnh thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản gần đây đã có những phản ứng tiêu cực với chủ trương mở rộng chi tiêu tài khóa của bà Takaichi. Theo tờ báo Nikkei Asia, giới chuyên gia cho rằng thành công của kế hoạch sẽ tùy thuộc vào việc liệu tăng chi tiêu công có thể dẫn tới tăng trưởng năng suất bền vững hay không, trước khi thị trường có thể cho rằng chiến lược tăng trưởng mới này chẳng qua chỉ là “bình mới rượu cũ”.

Dưới đây là 4 điều cần biết về chiến lược kinh tế và tài khóa mới của bà Takaichi, theo Nikkei Asia:

MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG THAM VỌNG

Kế hoạch kinh tế mới của Nhật Bản đặt ra mục tiêu đạt được "càng sớm càng tốt" tốc độ tăng trưởng bền vững trên 1% về GDP thực tế điều chỉnh theo lạm phát, cùng với tốc độ lạm phát ổn định quanh mức mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ).

Theo dự kiến trong kế hoạch, đến năm tài khóa 2040, đầu tư bằng vốn tư nhân trong nước đạt 230 nghìn tỷ yên hàng năm và GDP danh nghĩa tiến gần đến mốc 1.100 nghìn tỷ yên, từ mức 669 nghìn tỷ yên trong năm tài khóa 2025.

Một số nhà kinh tế cho rằng đây là một mục tiêu có phần tham vọng. Dự báo trung bình của các nhà kinh tế chỉ ra rằng tăng trưởng GDP thực tế của Nhật Bản sẽ đạt 0,93% trong năm tài khóa 2027 và 0,85% trong tài khóa 2028, thấp hơn mục tiêu 1% trong kế hoạch trên - theo một khảo sát của Viện nghiên cứu Kinh tế Nhật Bản.

Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng này được coi là "điều kiện cần thiết để cải thiện kỷ luật tài khóa” - theo ông Koji Takeuchi, nhà kinh tế cấp cao tại Viện nghiên cứu Itochu.

CÁC LĨNH VỰC ĐẦU TƯ TRỌNG ĐIỂM

Chiến lược tăng trưởng mới tập trung vào 17 lĩnh vực mà Chính phủ Nhật Bản đã công bố vào tháng 6, bao gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, quốc phòng, năng lượng và đóng tàu. Chính phủ đặt ra mục tiêu đến năm tài khóa 2040 đạt mức 370 nghìn tỷ yên, tương đương 2,3 nghìn tỷ USD, trong tổng đầu tư công và tư nhân, coi việc chi tiêu này vừa là một chiến lược tăng trưởng vừa là một hình thức an ninh kinh tế.

Bản kế hoạch nhấn mạnh vào "trí tuệ nhân tạo vật lý" kết hợp AI với thế mạnh của Nhật Bản trong sản xuất phần cứng "để thúc đẩy chuyển đổi AI trong tất cả các ngành”.

Chuyên gia Takeuchi từ viện Itochu nhận định tất cả các biện pháp cần thiết để đạt được mục tiêu tăng trưởng đều đã được vạch ra trong kế hoạch, nhưng "các chi tiết vẫn cần được làm rõ." Khu vực tư nhân cần theo sau đầu tư của Chính phủ để đạt được mục tiêu đầu tư cơ bản, và các biện pháp như sử dụng AI cần nâng cao năng suất ở mức độ đáng kể - ông lưu ý.

Theo ước tính của Chính phủ Nhật, chỉ số năng suất tổng hợp (TFP) - tức sản lượng tăng thêm nhờ sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực lao động và vốn - cần phải tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2036-2040 so với mức trung bình 0,5% của giai đoạn 2021-2025. Điều này cho thấy kế hoạch này không chỉ đơn thuần là một chương trình chi tiêu, mà còn là một nước đi mang tính đặt cược rằng các khoản đầu tư do nhà nước dẫn dắt có thể tạo đà bùng nổ năng suất cho khu vực tư nhân.

Ông Takuya Hoshino, chuyên gia kinh tế tại Viện nghiên cứu Daiichi Life, nhận định rằng để đạt được mức tăng trưởng kinh tế bền vững 1%, các khoản đầu tư cần đi đôi với những cải cách cơ cấu - chẳng hạn như tăng cường tính linh hoạt của thị trường lao động - nhằm giải quyết các hạn chế về nguồn cung trong nền kinh tế.

THAY ĐỔI TRONG QUY TẮC TÀI KHÓA

Kế hoạch cho phép Chính phủ Nhật Bản có sự linh hoạt lớn hơn trong việc cấp vốn cho các dự án kéo dài qua nhiều năm tài khóa. Đây là một thay đổi so với việc Nhật Bản lâu nay tập trung vào cân bằng sơ cấp, đo lường liệu thu ngân sách của Chính phủ có đủ để trang trải chi tiêu ngoại trừ các khoản thanh toán lãi suất hay không. Khuôn khổ mới đặt trọng tâm lớn hơn vào việc liệu tỷ lệ nợ trên GDP có đang giảm dần hay không, cho phép Chính phủ chấp nhận sự suy giảm tạm thời của cân bằng sơ cấp nếu được coi là cần thiết.

Ngoài ra, sẽ có một khuôn khổ đầu tư vì một "Nhật Bản mạnh mẽ và thịnh vượng" được thiết lập riêng biệt với ngân sách hàng năm thông thường. Khuôn khổ này sẽ chi tiêu như một phần của chiến lược tăng trưởng, với các kế hoạch kéo dài qua nhiều năm tài khóa. Sẽ không có một mức trần nào cho khuôn khổ đầu tư này, và khuôn khổ sẽ được cấp vốn bằng trái phiếu chính phủ tạm thời, với việc hoàn trả dự kiến các trái phiếu đó sẽ đến từ các quỹ tương lai được thiết lập dành riêng.

PHẢN ỨNG CỦA THỊ TRƯỜNG

Lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn của Nhật Bản (JGB) đã tăng mạnh kể từ khi chính quyền bà Takaichi công bố bản dự thảo kế hoạch vào cuối tháng 6. Gần đây, áp lực bán tháo trên thị trường JGB đã dịu bớt, một phần nhờ việc Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama kêu gọi quỹ hưu trí quốc gia "đầu tư thêm vào tài sản tài chính của Nhật Bản”.

Bản dự thảo bao gồm nội dung về tầm quan trọng của chính sách tiền tệ, nêu rõ rằng BOJ "được kỳ vọng sẽ phối hợp chặt chẽ với Chính phủ”. Thị trường coi đây là dấu hiệu cho thấy ý định của Chính phủ muốn gây áp lực lên BOJ để làm chậm tốc độ tăng lãi suất. Tuy nhiên, kế hoạch chính thức nói rằng chính sách tiền tệ sẽ do BOJ quyết định.

Triển vọng đầu tư lớn, ít chú ý đến cân bằng tài khóa sơ cấp và thiếu rõ ràng về nguồn chi tiêu cũng đã làm dấy lên lo ngại về sức khỏe tài khóa của Nhật Bản. Sự chuyển đổi trọng tâm từ cân bằng sơ cấp sang tỷ lệ nợ trên GDP dẫn đến "nguy cơ gia tăng của việc nới lỏng kỷ luật tài khóa" - ông Takeuchi nói.

Ông Hoshino lại cho rằng đặt trọng tâm vào tỷ lệ nợ trên GDP là "hợp lý" vì chỉ số này phản ánh được sự gia tăng của tiền lãi nợ công khi lãi suất tăng - yếu tố không được phản ánh trong cân bằng sơ cấp. Nhưng ông nói rằng mục tiêu này vẫn để lại không gian cho các biện pháp mở rộng tài khóa, vì các kế hoạch tài khóa sẽ phụ thuộc vào dự báo GDP có thể lạc quan. Ông cũng lưu ý rằng quy mô và thời gian thanh toán cho các trái phiếu phát hành để tài trợ cho kế hoạch đầu tư "Nhật Bản mạnh mẽ và thịnh vượng" vẫn chưa được công bố.