6 tháng chiến tranh Iran chưa đẩy kinh tế thế giới vào suy thoái như lo ngại, nhưng đã tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa những bên hưởng lợi và những người phải gánh thêm chi phí...

Vào cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự tại Iran, nhiều kịch bản u ám đã được đưa ra, từ giá dầu tăng vọt, kinh tế thế giới suy thoái đến một cuộc khủng hoảng trên diện rộng.

Hơn 6 tháng sau, những dự báo tồi tệ nhất vẫn chưa trở thành hiện thực. Tuy nhiên, tác động của cuộc chiến đã lan tới hầu hết các lĩnh vực của kinh tế toàn cầu.

Theo hãng tin AP, dù kinh tế toàn cầu thể hiện sức chống chịu tốt hơn dự báo, cuộc chiến vẫn tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa những bên hưởng lợi và những người phải gánh chịu chi phí.

NHÀ ĐẦU TƯ BÌNH TĨNH ĐƯỢC HƯỞNG LỢI

Thị trường chứng khoán vốn đặc biệt nhạy cảm với bất ổn. Do đó, quyết định tấn công Iran của Mỹ và Israel ngày 28/2 đã khiến tâm lý nhà đầu tư nhanh chóng xấu đi.

Giá dầu tăng mạnh, còn Phố Wall bước vào chuỗi 5 tuần giảm điểm liên tiếp. Chỉ số Dow Jones và Nasdaq rơi vào vùng điều chỉnh, trong khi S&P 500 trải qua tháng giảm mạnh nhất kể từ năm 2022.

Tuy nhiên, thị trường đã đảo chiều kể từ khi chạm đáy vào cuối tháng 3. Dow Jones tăng gần 19%, S&P 500 tiến gần 22%, còn Nasdaq tăng 27%. Nếu giữ được thành quả trong những tháng còn lại của năm 2026, cả 3 chỉ số sẽ ghi nhận năm tăng thứ 4 liên tiếp.

Trong báo cáo công bố tháng 7, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nhận định kinh tế thế giới đang chịu tác động của hai lực kéo trái chiều. Chiến tranh gây sức ép lên tăng trưởng, nhưng làn sóng đầu tư và sự lạc quan đối với trí tuệ nhân tạo (AI) đã bù đắp phần nào tác động này.

Trong khi người dân phải chi nhiều hơn cho nhiên liệu, thực phẩm và đi lại, Phố Wall đến nay vẫn gần như không bị ảnh hưởng.

CHI PHÍ ĐI LẠI TĂNG CAO

Tác động kinh tế rõ rệt nhất của chiến tranh Iran thể hiện trên thị trường dầu mỏ. Khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như đình trệ, giá dầu Brent tăng từ khoảng 72 USD/thùng trước chiến tranh lên gần 120 USD/thùng. Dù đã hạ nhiệt, giá dầu hiện vẫn cao hơn khoảng 20% so với trước xung đột.

Giá dầu tăng lan sang hàng loạt sản phẩm, từ bút sáp màu đến mỹ phẩm, nhưng nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất là những người thường xuyên phải di chuyển.

Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), giá nhiên liệu máy bay bình quân năm 2026 được dự báo cao hơn 70% so với năm trước. Các hãng hàng không đã ứng phó bằng cách tăng giá vé, phí hành lý và phụ phí nhiên liệu, đồng thời cắt giảm chuyến bay hoặc hoãn kế hoạch mở thêm đường bay.

Tập đoàn Lufthansa Group của Đức đã cắt giảm 20.000 chuyến bay chặng ngắn. Trong khi đó, hãng hàng không giá rẻ Spirit Airlines của Mỹ, vốn gặp khó khăn trong nhiều năm qua, đã phải chấm dứt hoạt động.

“Trong vài tháng tới, rất ít khả năng các hãng hàng không sẽ giảm phụ phí nhiên liệu và giá vé. Người tiêu dùng có ít lựa chọn hơn, trong khi cạnh tranh giữa các hãng suy yếu, nên áp lực kiềm chế đà tăng giá vé cũng giảm”, ông Brett House, nhà kinh tế tại Đại học Columbia, nhận định với AP.

NĂNG LƯỢNG SẠCH ĐƯỢC TIẾP SỨC

Hoạt động vận chuyển dầu đình trệ cùng giá nhiên liệu leo thang đã thúc đẩy xu hướng chuyển sang năng lượng sạch. Doanh số xe điện lập kỷ lục tại một số thị trường. Trong giai đoạn tháng 3-6/2026, doanh số xe điện tăng 110% so với cùng kỳ năm trước tại Singapore, 180% ở New Zealand và 300% ở Colombia.

Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), xe điện có thể chiếm 29% tổng lượng ô tô bán ra trên toàn cầu trong năm 2026, tăng từ mức 25% năm ngoái. Kết quả này càng đáng chú ý khi nhu cầu xe điện tại hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc đều suy giảm.

Cuộc chiến cũng thúc đẩy hành động tại những nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ từ Vịnh Ba Tư. Các quốc gia Đông Nam Á đang mở rộng sử dụng năng lượng tái tạo và nghiên cứu phát triển điện hạt nhân. Tại châu Phi, nhiều nước đẩy nhanh lắp đặt điện mặt trời và tìm cách nâng công suất lọc dầu trong nước.

Theo ông Scott Lehmann, chuyên gia về chuỗi cung ứng tại công ty phân tích dữ liệu vận hành Sphera, đã có 26 quốc gia và vùng lãnh thổ đã công bố các biện pháp thúc đẩy năng lượng sạch và điện khí hóa để ứng phó với chiến tranh.

“Cuộc khủng hoảng đang thúc đẩy đầu tư nhanh hơn những gì bất kỳ khuôn khổ chính sách nào có thể làm được”, ông Lehmann nói.

HÀNG CHỤC TRIỆU NGƯỜI CÓ THỂ RƠI VÀO CẢNH THIẾU ĐÓI

Với những người có điều kiện, chi phí phát sinh do chiến tranh có thể chỉ là một bất tiện nhỏ. Nhưng đối với nhóm dân cư nghèo nhất, hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều.

Vùng Vịnh không chỉ đóng vai trò lớn trong sản xuất dầu mỏ mà còn là nguồn cung phân bón quan trọng của thế giới. Vì vậy, chiến tranh đã gây thêm khó khăn cho nông dân đúng vào thời điểm họ phải lên kế hoạch gieo trồng.

Theo chỉ số giá của Ngân hàng Thế giới (WB), giá phân bón đạt đỉnh vào tháng 4, cao hơn 44% so với trước chiến tranh. Trước áp lực chi phí, một số nông dân phải giảm lượng phân bón sử dụng, làm gia tăng nguy cơ sản lượng sụt giảm trong vụ mùa năm sau.

“Việc giảm sử dụng phân bón lúc này chẳng khác nào giải quyết khó khăn trước mắt bằng cách đánh đổi độ màu mỡ của đất trong năm sau”, ông Arif Gasilov, chuyên gia tài nguyên thiên nhiên tại công ty tư vấn Gasilov Group, nhận định.

Chương trình Lương thực Thế giới của Liên hợp quốc (WFP) gần đây cảnh báo hàng chục triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh thiếu đói. Theo ông Carl Skau, quyền Giám đốc điều hành WFP, tình trạng xuất khẩu phân bón đình trệ đã ảnh hưởng nặng nề đến châu Á và châu Phi. Chi phí vận tải tăng cao cũng cản trở hoạt động cứu trợ nhân đạo của tổ chức này.

“Khi giá dầu tăng, giá bột mì, gạo và rau củ cũng tăng theo”, ông Skau nói.