ASEAN phải chủ động định hình tương lai trong một thế giới nhiều biến động

Sau phát biểu dẫn đề mang tính định hướng của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 tiếp tục với các tham luận của lãnh đạo cấp cao các nước thành viên, Tổng Thư ký ASEAN, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc, cùng các thông điệp ghi hình của lãnh đạo, Bộ trưởng Ngoại giao các nước.

Với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, Diễn đàn tập trung thảo luận những yêu cầu chiến lược đặt ra đối với ASEAN trong bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục đối mặt với cạnh tranh địa chính trị, xung đột, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và tác động sâu rộng của công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.

HÒA BÌNH LÀ NỀN TẢNG CỦA PHÁT TRIỂN

Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Campuchia Hun Manet đánh giá chủ đề năm nay phản ánh đúng những yêu cầu cấp thiết của khu vực trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động sâu sắc về an ninh, kinh tế và phát triển.

Theo Thủ tướng Hun Manet, ASEAN đã đi qua một hành trình chuyển đổi đáng chú ý, từ một khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột, khác biệt ý thức hệ và thiếu vắng lòng tin, trở thành một trong những điểm sáng về ổn định và phát triển năng động.

Kết quả đó được hình thành từ lựa chọn chiến lược dựa trên đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ và kiên trì giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Tuy nhiên, Thủ tướng Campuchia nhấn mạnh hòa bình không thể được xem là điều hiển nhiên. Các cuộc xung đột tại nhiều khu vực trên thế giới, cùng những thách thức an ninh mới như chiến tranh mạng, cạnh tranh ủy nhiệm và thao túng thông tin, đang đặt ra yêu cầu cấp bách đối với ASEAN trong củng cố ổn định và tăng cường hợp tác khu vực.

Về các vấn đề khu vực, Thủ tướng Hun Manet khẳng định Campuchia cam kết thúc đẩy hợp tác láng giềng, phối hợp xử lý các thách thức xuyên biên giới như tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, mua bán người và suy thoái môi trường.

Campuchia cũng ủng hộ thực hiện đầy đủ Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), đồng thời kỳ vọng sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả, góp phần duy trì hòa bình và ổn định tại vùng biển có ý nghĩa chiến lược đối với khu vực.

Ở góc độ kinh tế, Thủ tướng Hun Manet cho rằng ASEAN cần xây dựng một nền kinh tế tự cường, liên kết chặt chẽ hơn trong bối cảnh thế giới chịu tác động đồng thời từ hậu quả kéo dài của đại dịch, lạm phát, lãi suất cao và căng thẳng địa chính trị.

Yếu tố con người phải được đặt ở vị trí trung tâm của tiến trình xây dựng Cộng đồng, với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an ninh, phúc lợi và mở rộng cơ hội phát triển công bằng cho người dân.

“Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển, còn thịnh vượng là mục tiêu cuối cùng của tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN”, Thủ tướng Hun Manet nhấn mạnh.

CỦNG CỐ ĐOÀN KẾT, TĂNG KẾT NỐI KHU VỰC

Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone đánh giá Diễn đàn Tương lai ASEAN đã trở thành một nền tảng quan trọng để các quốc gia trao đổi quan điểm, tìm kiếm cách tiếp cận chung trước các thách thức mới nổi ở cấp độ khu vực và toàn cầu.

Theo Thủ tướng Lào, ASEAN cần tiếp tục duy trì đoàn kết, tăng cường tự cường và phát huy vai trò trung tâm trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc nền tảng, phương thức hoạt động của ASEAN. Đồng thời, khối cần nâng cao năng lực ứng phó linh hoạt, bảo đảm ASEAN tiếp tục là nền tảng đáng tin cậy cho tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa.

Thủ tướng Sonexay Siphandone đề xuất bốn định hướng chiến lược. Thứ nhất, ASEAN cần kiên định với các nguyên tắc cơ bản và phương thức ASEAN, duy trì vai trò dẫn dắt, vị thế trung tâm, đồng thời thúc đẩy các cơ chế hợp tác đa phương nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.

Thứ hai, khu vực cần tăng cường năng lực tự cường toàn diện để thích ứng với các xu hướng mới, nhất là trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sống, làm việc và phát triển của các quốc gia.

Thứ ba, ASEAN phải thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện, bao gồm đường bộ, đường thủy, đường biển, hàng không, năng lượng, logistics và hạ tầng liên quan. Thủ tướng Lào đặc biệt đề cập các dự án kết nối quy mô lớn như tuyến cao tốc Vientiane - Hà Nội và dự án đường sắt Lào - Việt Nam dọc Hành lang Kinh tế Đông - Tây, coi đây là động lực thúc đẩy thương mại, duy trì chuỗi cung ứng và tăng cường giao lưu nhân dân.

Thứ tư, các nước cần tăng cường hợp tác nội khối nhằm bảo đảm tự chủ an ninh năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch, bền vững như thủy điện, điện mặt trời và điện gió. Lào khẳng định có tiềm năng lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch và sẵn sàng tạo điều kiện để các nước ASEAN, các đối tác đầu tư vào hạ tầng kết nối năng lượng.

Cùng quan điểm về yêu cầu tăng gắn kết khu vực, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho rằng những biến động hiện nay vừa đặt ra thách thức lớn, vừa mở ra cơ hội để ASEAN khẳng định vai trò trong bối cảnh quốc tế chuyển dịch sâu sắc.

Theo Thủ tướng Thái Lan, khi nhiều khu vực trên thế giới đối mặt với bất ổn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất, là điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư tìm kiếm môi trường an toàn và đáng tin cậy. Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ASEAN cần tiếp tục hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực, duy trì đoàn kết và củng cố vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực.

Thủ tướng Anutin Charnvirakul cũng nhấn mạnh hợp tác ASEAN cần gắn chặt với lợi ích thiết thực của người dân. Thành công của ASEAN không chỉ được đo bằng số lượng hội nghị hay tuyên bố, mà phải thể hiện ở mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân vào tương lai.

Trong bối cảnh thế hệ trẻ ASEAN chịu tác động trực tiếp từ cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là AI, các nước cần phối hợp ứng phó với các vấn đề như lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng, rủi ro y tế công cộng, thiên tai; đồng thời đầu tư cho giáo dục, đào tạo kỹ năng, chăm sóc sức khỏe và mạng lưới an sinh xã hội.

LẤY NGƯỜI DÂN LÀM TRUNG TÂM, PHÁT HUY NĂNG LỰC TẬP THỂ

Phát biểu lần đầu tiên với tư cách thành viên chính thức của ASEAN, Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão nhấn mạnh ASEAN tiếp tục là hình mẫu về đối thoại, hợp tác và dung hòa khác biệt trong bối cảnh thế giới đối mặt với xung đột, căng thẳng địa chính trị, thách thức đối với luật pháp quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của AI.

Theo Thủ tướng Xanana Gusmão, sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và thể chế là nguồn sức mạnh giúp ASEAN duy trì hòa bình, ổn định. Ông kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế, trở thành tiếng nói mạnh mẽ của hòa bình trong một thế giới phân cực, đồng thời tiếp tục gìn giữ các nguyên tắc tôn trọng chủ quyền, đồng thuận và giải quyết tranh chấp bằng phương pháp hòa bình.

Thủ tướng Timor-Leste cũng cho rằng ASEAN cần chủ động xây dựng các khuôn khổ hợp tác và quản trị số chung, bảo đảm công nghệ phục vụ con người một cách bao trùm, không làm gia tăng chia rẽ xã hội.

Trong thông điệp ghi hình, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam trong tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN. Ông cho rằng chủ đề Diễn đàn năm nay phù hợp với định hướng “Cùng chèo lái tương lai chung” trong Năm Chủ tịch ASEAN 2026.

Tổng thống Philippines nhận định ASEAN đang đứng trước bước ngoặt khi cạnh tranh chiến lược gia tăng, các chuẩn mực đa phương bị đe dọa, chuỗi cung ứng đứt gãy và công nghệ mới làm thay đổi sâu sắc các nền tảng phát triển. Những biến động này đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân thông qua giá năng lượng, lương thực, gián đoạn thương mại và các rủi ro xã hội.

Do đó, ASEAN cần củng cố vai trò trung tâm, tăng năng lực dự báo và ứng phó hiệu quả, ưu tiên bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và phúc lợi công dân. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. cũng kêu gọi thúc đẩy triển khai Lưới điện ASEAN, coi đây là khoản đầu tư chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng lực tự cường của khu vực.

Ở cấp độ thể chế ASEAN, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho rằng nhân loại đang đối mặt đồng thời ba cuộc khủng hoảng lớn: cạnh tranh địa chính trị, phân mảnh cấu trúc kinh tế và khủng hoảng niềm tin. Trong bối cảnh đó, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đặt ra yêu cầu về năng lực tập thể mạnh mẽ và quyết tâm chính trị vững vàng.

Ông Kao Kim Hourn nhấn mạnh bốn yếu tố dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài, gồm lương thực, nhiên liệu, phân bón và tài chính. Khả năng chống chịu của ASEAN cần được xây dựng bao trùm chuỗi cung ứng, di chuyển lao động và hệ thống phúc lợi xã hội, nhằm bảo vệ sinh kế của người dân.

Theo Tổng Thư ký ASEAN, thách thức lớn không chỉ là thiết lập cơ chế mới, mà còn là thực thi hiệu quả các khuôn khổ đã có.

Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách giải trừ quân bị Izumi Nakamitsu cảnh báo các cuộc khủng hoảng hiện nay kéo theo hệ lụy chính trị, nhân đạo và kinh tế, đòi hỏi giải pháp dựa trên luật pháp và lấy con người làm trung tâm. Bà bày tỏ quan ngại trước sự hồi sinh của tư duy sử dụng vũ khí hạt nhân làm công cụ răn đe, sự suy yếu của luật nhân đạo và xu hướng quân sự hóa toàn cầu.

Bà Izumi Nakamitsu đánh giá cao vai trò của ASEAN trong ngoại giao phòng ngừa, giải quyết hòa bình tranh chấp; đồng thời kêu gọi thiết lập các khuôn khổ quản trị đa phương đối với công nghệ số, AI và vũ khí tự động, nhằm bảo đảm công nghệ phục vụ hòa bình, phát triển bền vững và lợi ích chung của nhân loại.

Các tham luận tại phiên khai mạc cho thấy thông điệp xuyên suốt của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 là củng cố hòa bình, tăng cường tự cường, đẩy mạnh kết nối và bảo đảm người dân tiếp tục là trung tâm của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn mới.

Thủ tướng Lê Minh Hưng: ASEAN cần trở thành chủ thể tích cực định hình các xu thế toàn cầu

Phát biểu khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh ASEAN cần phát huy đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng, đồng thời chủ động tham gia định hình các quy tắc và chuẩn mực mới của thời đại.

Thay mặt Chính phủ Việt Nam gửi tới các đại biểu lời chào trân trọng, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định sự hiện diện của các đại biểu là minh chứng sống động cho tình hữu nghị, sự tin cậy và tinh thần đoàn kết vì một khu vực hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.

Theo Thủ tướng, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, với chủ đề phản ánh những giá trị cốt lõi mà ASEAN đang theo đuổi, đồng thời định hướng cho tương lai của Hiệp hội trong giai đoạn tới.

Người đứng đầu Chính phủ Việt Nam cho rằng, sau 59 năm hình thành và phát triển, dấu ấn lớn nhất của ASEAN không chỉ nằm ở quy mô gần 700 triệu dân hay vị thế của một trung tâm tăng trưởng năng động, mà còn ở nỗ lực vượt lên khác biệt, vun đắp lòng tin, mở rộng hợp tác để trở thành một Cộng đồng đoàn kết, tự cường, thống nhất trong đa dạng.

Trong bối cảnh công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và chuyển đổi xanh đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh, năng suất, quyền lực và mô hình phát triển, Thủ tướng nhấn mạnh lợi thế không chỉ thuộc về các quốc gia có nguồn lực lớn, mà còn thuộc về những quốc gia và khu vực có khả năng tham gia định hình các quy tắc, chuẩn mực mới.