Báo cáo mới của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nhận định, xu hướng suy giảm các cơ hội việc làm thuộc nhóm kỹ năng trung bình đang diễn ra ngày càng rõ nét. Trong đó, có những nghề được đánh giá là chịu tác động mạnh nhất bởi trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là các vị trí văn phòng và hành chính...

Báo cáo Xu hướng việc làm thanh niên toàn cầu (GET for Youth) năm 2026, vừa được Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố, cho thấy tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy giảm, khả năng tạo việc làm yếu đi, căng thẳng địa chính trị gia tăng, cùng với những thay đổi công nghệ diễn ra nhanh chóng, đang tạo ra nhiều rào cản đối với thanh niên trong quá trình chuyển tiếp từ trường học sang việc làm thỏa đáng.

NHÓM VIỆC LÀM TẦM TRUNG NGÀY CÀNG THU HẸP

Báo cáo mới của ILO đặc biệt nhấn mạnh tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với thị trường lao động, khi việc làm đòi hỏi kỹ năng trung bình đang dần thu hẹp đối với thanh niên.

Tại những nơi việc làm dành cho thanh niên đang có xu hướng suy giảm, nhóm nghề bị ảnh hưởng và dai dẳng nhất là các nghề đòi hỏi kỹ năng ở mức trung bình, bao gồm: nhân viên văn phòng hỗ trợ; nhân viên dịch vụ và bán hàng; lao động có kỹ năng trong nông - lâm - ngư nghiệp; thợ thủ công và các nghề liên quan; thợ vận hành, lắp ráp máy móc và thiết bị.

Xu hướng suy giảm các cơ hội việc làm thuộc nhóm kỹ năng trung bình đang diễn ra ngày càng rõ nét, trong đó có những nghề được đánh giá là chịu tác động mạnh nhất bởi trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là các vị trí văn phòng và hành chính.

Báo cáo ước tính rằng 6,1% việc làm hiện do thanh niên trong độ tuổi 15 - 29 đảm nhiệm, thuộc nhóm nghề dễ bị AI tác động nhất. Do đó, họ cũng là nhóm có nguy cơ cao nhất bị AI thay thế một phần nhiệm vụ công việc, hoặc toàn bộ.

Nếu chỉ 10% số việc làm thuộc nhóm này bị biến mất hoàn toàn, thì khoảng 5,6 triệu thanh niên đang có việc làm - chủ yếu ở các quốc gia thu nhập cao sẽ phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp, chuyển đổi nghề nghiệp, hoặc rời khỏi lực lượng lao động.

Triển vọng việc làm của thanh niên trong các nghề kỹ thuật vận hành cũng đang đặt ra nhiều thách thức. Đây là các nghề kỹ thuật trong lĩnh vực xây dựng, sản xuất và chế biến thực phẩm - thường gắn với giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ thuật.

Báo cáo cũng nhận định, sự thu hẹp cơ hội việc làm cho người mới ra trường trong ngành sản xuất là một tín hiệu đáng lo ngại, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển, vốn đang tìm cách tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu như một động lực để tăng trưởng kinh tế.

Ngược lại, việc làm dành cho thanh niên trong các lĩnh vực kỹ thuật đòi hỏi tri thức và kỹ năng cao, như khoa học, kỹ thuật, y tế, công nghệ thông tin và kỹ thuật truyền thông, lại có xu hướng khả quan hơn, và tiếp tục tăng trưởng ở hầu hết các quốc gia.

Xu hướng này được ghi nhận ở tất cả các nhóm quốc gia theo mức thu nhập, nhưng nổi bật nhất là tại các nước thu nhập thấp và thu nhập trung bình thấp.

4 TRỤ CỘT CHIẾN LƯỢC THÚC ĐẨY VIỆC LÀM CHO THANH NIÊN 

Từ những dữ liệu khảo sát, báo cáo nhận định đây là giai đoạn đầy thách thức đối với thanh niên. Nhưng ở nhiều khía cạnh, đây không phải là một hiện tượng mới. Khi tăng trưởng kinh tế chững lại, và khi nền kinh tế gặp khó khăn, thanh niên thường là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do cơ hội việc làm suy giảm và tốc độ tạo việc làm chậm lại.

Trong bối cảnh đó, báo cáo của ILO khuyến nghị các Chính phủ và đối tác xã hội cần đổi mới và thúc đẩy mạnh mẽ việc triển khai các chiến lược việc làm thanh niên, đồng bộ và hiệu quả hơn, dựa trên bốn trụ cột bổ trợ lẫn nhau.

Thứ nhất, tạo cơ hội việc làm cho thanh niên thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô, và chính sách ngành có tính đến yếu tố giới. Đồng thời, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và tinh thần khởi nghiệp.

Thứ hai, trang bị cho thanh niên những năng lực cần thiết để tham gia hiệu quả vào thị trường lao động, thông qua giáo dục chất lượng, và học tập suốt đời.

Thứ ba, hỗ trợ quá trình chuyển tiếp từ học tập sang thị trường lao động, thông qua các dịch vụ việc làm hiệu quả, và chính sách thị trường lao động chủ động.

Thứ tư, bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng và bao trùm thông qua hệ thống an sinh xã hội, quyền tại nơi làm việc, và các chương trình hỗ trợ có mục tiêu cho các nhóm thanh niên yếu thế.

Theo ILO, các chính sách cần được thiết kế theo hướng linh hoạt, thích ứng và mạnh mẽ hơn. Những định hướng quan trọng bao gồm: áp dụng cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong quản trị AI và các công nghệ khác; đầu tư vào các kỹ năng kết hợp năng lực kỹ thuật với năng lực xã hội và nhận thức; tăng cường hệ thống học tập suốt đời; hiện đại hóa dịch vụ việc làm.

Cùng với đó, mở rộng độ bao phủ của hệ thống an sinh xã hội đối với các hình thức việc làm đa dạng. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm thu hẹp khoảng cách về cơ hội phát triển giữa các quốc gia.

Báo cáo kết luận rằng, thách thức cốt lõi hiện nay không chỉ là tạo thêm việc làm cho thanh niên, mà quan trọng hơn là phải bảo đảm những việc làm đó mang lại an toàn, phẩm giá và cơ hội phát triển – nền tảng giúp người trẻ chuyển tiếp thành công sang giai đoạn trưởng thành.

Song song đó, cần tiếp tục tăng cường đầu tư vào việc làm thỏa đáng, củng cố các thể chế thị trường lao động, và xây dựng những chính sách đủ khả năng hỗ trợ thanh niên thích ứng với một tương lai ngày càng nhiều biến động.

Cũng cần bảo đảm rằng, tiến bộ công nghệ và quá trình chuyển đổi kinh tế sẽ tạo thêm cơ hội cho thanh niên, thay vì trở thành rào cản đối với họ.