Các đợt IPO sắp tới cần có doanh nghiệp tốt, định giá hợp lý, phân phối minh bạch và câu chuyện tăng trưởng đủ thuyết phục.

Trao đổi về vấn đề đẩy mạnh cổ phần hóa và thúc đẩy làn sóng IPO trong Talk show The Finance Street Talk show mới đây, ông Trịnh Thanh Cần, Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán Kafi đánh giá, việc thúc đẩy một làn sóng IPO mới là định hướng đúng và đúng thời điểm.

Nếu Việt Nam muốn duy trì tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, thị trường vốn phải chia sẻ vai trò lớn hơn với hệ thống ngân hàng. Các dự án hạ tầng, năng lượng, công nghệ hay khu đô thị đều cần nguồn vốn dài hạn, trong khi ngân hàng không thể mãi là kênh cung cấp vốn chính cho toàn bộ nền kinh tế.

Điểm thuận lợi hiện nay là thị trường đang có “cửa sổ cơ hội” khá rõ ràng. Câu chuyện nâng hạng giúp cải thiện vị thế của Việt Nam trong mắt nhà đầu tư quốc tế, mở ra khả năng thu hút thêm dòng vốn ngoại và nâng chuẩn về minh bạch, quản trị, công bố thông tin. Đây là nền tảng tốt để các doanh nghiệp lớn cân nhắc IPO, niêm yết hoặc huy động vốn qua thị trường chứng khoán.

Bên cạnh đó, áp lực từ việc đặt mục tiêu tăng trưởng cao cũng khiến nhu cầu phát triển thị trường vốn trở nên cấp thiết hơn. Nếu tiếp tục dựa quá nhiều vào tín dụng ngân hàng, rủi ro sẽ dồn vào hệ thống tài chính, nhất là khi nhu cầu vốn cho các dự án dài hạn ngày càng lớn. Thị trường chứng khoán cần đảm nhận tốt hơn vai trò cung cấp vốn cổ phần, vốn dài hạn cho doanh nghiệp.

Khung pháp lý cũng đang có chuyển động tích cực. Các vướng mắc về IPO, niêm yết, thoái vốn nhà nước, công bố thông tin, room ngoại và cơ chế cho doanh nghiệp FDI lên sàn đang dần được tháo gỡ. Nếu thực thi tốt, thị trường sẽ có thêm nguồn cung chất lượng, không chỉ tăng về số lượng cổ phiếu mà còn tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn dài hạn.

Tiến độ đã đi vào thực tế. Riêng về quy trình IPO, chúng ta đã thấy có một sự thay đổi rất rõ ràng: thời gian đã rút xuống còn vài tháng với doanh nghiệp chuẩn bị tốt, thủ tục được số hóa, giảm bớt nhiều bước trung gian.

"Tôi cho rằng sẽ có làn sóng IPO mới, nhưng khó có thể bùng phát ngay lập tức. Khả năng cao là quá trình này sẽ diễn ra theo từng giai đoạn, khi thanh khoản thị trường ổn định hơn, định giá hợp lý hơn và niềm tin nhà đầu tư được củng cố", vị này nhấn mạnh. 

Thực tế, thị trường sẽ không chỉ cần “nhiều IPO”, mà cần các thương vụ đủ chất lượng. Sau một số thương vụ lên sàn chưa hiệu quả trước đây, nhà đầu tư sẽ thận trọng hơn. Vì vậy, các đợt IPO sắp tới cần có doanh nghiệp tốt, định giá hợp lý, phân phối minh bạch và câu chuyện tăng trưởng đủ thuyết phục.

Nếu làm tốt, làn sóng IPO mới sẽ giúp thị trường chứng khoán đóng vai trò lớn hơn trong huy động vốn dài hạn, giảm áp lực cho tín dụng ngân hàng và đưa thêm các doanh nghiệp lớn, đa dạng ngành nghề lên sàn. Khi đó, thị trường sẽ phản ánh tốt hơn cấu trúc của nền kinh tế và hấp dẫn hơn với dòng vốn dài hạn.

Còn với cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước, Nghị quyết 79 là tín hiệu rõ ràng hơn, tiến độ cổ phần hóa giờ gắn với cam kết cụ thể của từng bộ ngành, chứ không còn chung chung. Và bối cảnh hiện tại tạo thêm áp lực theo chiều tích cực: khi mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số đặt ra nhu cầu vốn rất lớn, cả hệ thống đều có lý do để đẩy nhanh hơn.

Nhưng điểm nghẽn cốt lõi vẫn là định giá, làm sao định giá minh bạch, tránh thất thoát mà vẫn đủ hấp dẫn với nhà đầu tư. Đó là bài toán chưa bao giờ dễ, và nó phụ thuộc vào quyết tâm thực sự ở từng đơn vị, không phải chỉ chủ trương từ trên xuống.

Với kỳ vọng doanh nghiệp FDI niêm yết trên sàn trong thời gian tới, theo ông Cần, đây là một bước tiến quan trọng, vì khu vực FDI đóng góp rất lớn cho xuất khẩu, sản xuất và việc làm tại Việt Nam, nhưng hiện diện của các doanh nghiệp này trên thị trường chứng khoán vẫn còn khá mờ nhạt. Nếu có thể đưa một số doanh nghiệp FDI chất lượng lên sàn, thị trường sẽ có thêm nguồn cung tốt ở các lĩnh vực như sản xuất, logistics, công nghệ, tiêu dùng và chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Tuy nhiên, có khung pháp lý chưa đồng nghĩa sẽ có ngay làn sóng IPO FDI. Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở động lực kinh tế của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp FDI vẫn tiếp cận vốn tốt từ công ty mẹ, ngân hàng quốc tế hoặc chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, nếu niêm yết chỉ làm tăng nghĩa vụ minh bạch, kiểm toán, công bố thông tin mà chưa mang lại lợi ích rõ ràng về huy động vốn, định giá hoặc thương hiệu, họ sẽ chưa có nhiều lý do để lên sàn.

Một số vấn đề kỹ thuật cũng cần được làm rõ hơn, đặc biệt là “room” ngoại sau chuyển đổi, quyền sở hữu của công ty mẹ, giao dịch nội bộ, chuyển giá, chuyển lợi nhuận và chuẩn mực công bố thông tin. Đây là các yếu tố nhà đầu tư sẽ rất quan tâm khi doanh nghiệp FDI trở thành công ty đại chúng.

Theo ông Cần, để tạo động lực cho nhóm này niêm yết, cần ba điều kiện, đó là quy trình chuyển đổi phải rõ và ít rủi ro pháp lý; “room” ngoại cần linh hoạt hơn với các ngành không nhạy cảm; và doanh nghiệp phải nhìn thấy lợi ích thực tế khi lên sàn, chẳng hạn như huy động vốn bằng VND, tăng độ nhận diện thương hiệu, cải thiện quan hệ với đối tác, ngân hàng và địa phương.

Vì vậy, giai đoạn đầu nên tập trung vào một số doanh nghiệp FDI thật sự phù hợp có quy mô lớn, lợi nhuận ổn định, quản trị tốt, có nhu cầu mở rộng tại Việt Nam và hoạt động trong ngành không quá nhạy cảm về sở hữu nước ngoài. Khi có vài trường hợp thành công đầu tiên, thị trường mới có tiền lệ để hình thành làn sóng FDI niêm yết rõ nét hơn.