Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu đầu tư hơn 370 nghìn tỷ yên, tương đương 2,3 nghìn tỷ USD, trong giai đoạn 14 năm kết thúc vào tháng 3/2041. Riêng AI và con chip dự kiến được phân bổ 101,6 nghìn tỷ yên...

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi vừa công bố tầm nhìn phát triển kinh tế dài hạn, với trọng tâm là các khoản đầu tư quy mô lớn vào trí tuệ nhân tạo (AI), con chip và nhiều lĩnh vực chiến lược khác như quốc phòng, không gian và đóng tàu.

Theo tài liệu được công bố hôm thứ Tư (24/6) sau cuộc họp của hội đồng cố vấn chính sách, Chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu đầu tư hơn 370 nghìn tỷ yên, tương đương 2,3 nghìn tỷ USD, trong giai đoạn 14 năm kết thúc vào tháng 3/2041. Riêng AI và con chip dự kiến được phân bổ 101,6 nghìn tỷ yên.

Khi giới thiệu đề cương chiến lược, bà Takaichi cho biết mục tiêu của bà là xây dựng một “khuôn khổ đầu tư vững mạnh và thịnh vượng”. Các nhà kinh tế đánh giá kế hoạch này có quy mô và phạm vi chưa từng có, nhưng vẫn thiếu các chi tiết cụ thể. Vì vậy, thị trường tài chính nhìn chung không phản ứng mạnh trong phiên ngày thứ Năm (25/6).

“Theo tôi nhớ, đây là lần đầu tiên Nhật Bản công bố một lộ trình tăng trưởng có tầm nhìn dài hạn như vậy. Tôi cũng chưa từng thấy quốc gia nào khác đưa ra kế hoạch tương tự”, bà Harumi Taguchi, nhà kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence, nhận định với hãng tin Reuters.

Theo kế hoạch, Nhật Bản sẽ huy động cả vốn nhà nước và vốn tư nhân để đạt mục tiêu đầu tư nói trên. Nếu lạm phát diễn biến đúng như dự báo, chính phủ sẽ đóng góp dưới 50% tổng quy mô đầu tư. Tuy nhiên, mức độ tác động thực sự của chiến lược này vẫn chưa rõ ràng, bởi các doanh nghiệp tư nhân Nhật Bản vốn đã chi hàng trăm tỷ USD mỗi năm cho nhà máy và thiết bị.

Lộ trình đầu tư này được xem là bước đi quan trọng trong nỗ lực của bà Takaichi nhằm định hình chiến lược tăng trưởng mới cho Nhật Bản. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh và căng thẳng địa chính trị gia tăng, Tokyo muốn hướng dòng vốn vào các lĩnh vực có thể củng cố an ninh kinh tế, từ tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng đến phát triển công nghệ trọng yếu. Đồng thời, chính phủ cũng kỳ vọng việc hỗ trợ các ngành mới nổi sẽ giúp nâng cao tiềm năng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Trong khoản đầu tư dành cho AI và con chip, phần lớn nguồn vốn sẽ được rót vào bán dẫn, lĩnh vực được xem là nền tảng cho các hệ thống AI gắn với thiết bị và hoạt động trong thế giới thực. Một phần vốn khác sẽ dành cho AI chuyên ngành, tức các hệ thống AI được thiết kế để phục vụ một công việc hoặc một lĩnh vực cụ thể.

Chính phủ Nhật Bản kỳ vọng các khoản đầu tư này sẽ giúp giảm những điểm nghẽn về nguồn cung, nhất là trong bối cảnh nước này đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động mang tính cơ cấu do dân số già hóa nhanh.

Theo ước tính của chính phủ, đầu tư vào bán dẫn không chỉ tạo ra giá trị trực tiếp trong ngành này, mà còn có thể kéo theo giá trị kinh tế khoảng khoảng 443 nghìn tỷ yên cho toàn nền kinh tế vào năm tài khóa 2040. Đối với AI vật lý và AI chuyên ngành, tác động lan tỏa được dự báo lần lượt đạt 144 nghìn tỷ yên và 222 nghìn tỷ yên.

Kế hoạch này cũng là một phần trong nỗ lực của Nhật Bản nhằm khôi phục ngành con chip trong nước. Theo Bộ Công nghiệp Nhật Bản, từ khi công bố chiến lược mới vào năm 2021, Tokyo đã dành khoảng 7,2 nghìn tỷ yên cho bán dẫn và AI, trong đó một phần được phân bổ cho các dự án cụ thể như Rapidus Corp. Đây là liên doanh sản xuất chip được chính phủ hỗ trợ và đến nay đã nhận được các khoản hỗ trợ trị giá khoảng 2,6 nghìn tỷ yên.

Cũng trong ngày thứ Tư, Chính phủ Nhật Bản công bố các dự báo dài hạn về kinh tế và tài khóa, trong đó tính đến tác động từ chiến lược tăng trưởng của bà Takaichi theo 3 kịch bản.

Trong kịch bản lạc quan nhất, chiến lược này được kỳ vọng giúp kinh tế Nhật Bản tăng trưởng đủ mạnh để tỷ lệ nợ công/tổng sản phẩm trong nước (GDP) giảm dần, ngay cả khi chính phủ chi thêm khoảng 10 nghìn tỷ yên mỗi năm, sau khi điều chỉnh lạm phát, cho kế hoạch đầu tư.

Trong 2 kịch bản còn lại, tỷ lệ nợ/GDP được dự báo sẽ tăng trở lại trong thập niên 2030. Nguyên nhân có thể là các bất định về công nghệ và thị trường làm giảm hiệu quả của chiến lược, hoặc nền kinh tế tiếp tục đi theo xu hướng hiện nay. Cả 3 kịch bản đều giả định lạm phát ổn định quanh mức 2%.

Chính phủ của bà Takaichi đã chuyển trọng tâm chính sách tài khóa sang mục tiêu giảm tỷ lệ nợ/GDP, thay vì tiếp tục theo đuổi mục tiêu cân bằng ngân sách cơ bản, vốn định hướng chính sách của Nhật Bản trong hơn 2 thập kỷ qua. Tỷ lệ nợ/GDP thường được xem là chỉ tiêu dễ cải thiện hơn trong giai đoạn lạm phát, vì quy mô GDP danh nghĩa có xu hướng tăng.

Các dự báo trên cho thấy triển vọng tài khóa của Nhật Bản phụ thuộc lớn vào việc chương trình tăng trưởng của bà Takaichi có thành công hay không. Tuy nhiên, các ước tính chưa tính đến chi phí từ khả năng tăng chi tiêu quốc phòng hoặc cắt giảm thuế tiêu dùng. Vì vậy, áp lực tài khóa thực tế có thể lớn hơn so với dự báo.

Chương trình kinh tế của bà Takaichi đang tạo ra phản ứng trái chiều trên thị trường tài chính. Trên thị trường chứng khoán, kỳ vọng vào làn sóng đầu tư quy mô lớn đã giúp chỉ số Nikkei 225 lần đầu tiên vượt mốc 70.000 điểm trong tháng này. Tuy nhiên, trên thị trường trái phiếu, lo ngại về tính bền vững tài khóa lại góp phần đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn siêu dài lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ hồi đầu năm nay.