Tình hình kinh tế thế giới nửa cuối năm được nhận định sẽ phụ thuộc vào một chuỗi rủi ro có sự liên kết chặt chẽ, mà trong đó, thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đóng vai trò then chốt...

Cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh, cú sốc dầu mỏ và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) là những yếu tố tác động lớn nhất đối với nền kinh tế toàn cầu trong nửa đầu năm 2026.

Tình hình kinh tế thế giới nửa cuối năm được nhận định sẽ phụ thuộc vào một chuỗi rủi ro có sự liên kết chặt chẽ, mà trong đó, thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đóng vai trò then chốt.

Theo báo cáo mới nhất từ công ty nghiên cứu kinh tế Oxford Economics, sự ổn định của thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran sẽ quyết định các yếu tố khác diễn biến theo chiều hướng như thế nào. Ông Ryan Sweet, nhà kinh tế trưởng toàn cầu của Oxford Economics, nhấn mạnh rằng "sự bền vững của thỏa thuận này sẽ quyết định liệu nền kinh tế toàn cầu có được hưởng lợi từ việc giảm lạm phát do giảm giá năng lượng hay phải chịu đựng một cú sốc dầu mỏ thứ hai".

TÌNH HÌNH Ở TRUNG ĐÔNG VÀ GIÁ DẦU

Dự báo của Oxford Economics cho thấy nền kinh tế toàn cầu có thể tăng tốc, với mức tăng trưởng hàng năm đạt 3,1% trong nửa cuối năm, so với 1,6% trong nửa đầu năm, chủ yếu nhờ vào giá dầu rẻ hơn giúp tăng thu nhập hộ gia đình. Tuy nhiên, Sweet cho rằng khả năng đạt được một thỏa thuận bền vững giữa Washington và Tehran chỉ là "một trò tung đồng xu".

Nếu thỏa thuận hòa bình được duy trì, Oxford Economics dự báo giá dầu Brent sẽ trung bình ở mức nhỉnh hơn 70 USD mỗi thùng, giúp giảm lạm phát và cải thiện điều kiện tài chính ở các thị trường mới nổi cũng như định giá cổ phiếu công nghệ. Ngược lại, nếu thỏa thuận đổ vỡ, hậu quả sẽ không chỉ giới hạn trong thị trường dầu mỏ.

Tuần này, Mỹ đã nối lại các cuộc không kích vào Iran sau khi Tehran tấn công ba tàu ở eo biển Hormuz. Iran trả đũa bằng các cuộc tấn công nhắm vào Bahrain và Kuwait. Cuộc giao tranh khu vực này đã làm tăng nguy cơ đổ vỡ thỏa thuận ngừng bắn có thời hạn 60 ngày. Ngày 8/7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran coi như đã “kết thúc”. Tuy nhiên, chưa bên nào tuyên bố rút đàm phán.

Phản ứng với sự leo thang căng thẳng ở Vùng Vịnh, giá dầu Brent đã tăng trở lại ngưỡng 78 USD/thùng, từ mức 72 USD/thùng vào đầu tuần. Ông Sweet cảnh báo rằng "sự đổ vỡ của thỏa thuận hòa bình không chỉ làm tăng giá dầu, mà còn gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng AI ở châu Á, buộc các ngân hàng trung ương phải có chính sách tiền tệ thắt chặt hơn, khiến điều kiện tài chính thắt lại, và có thể tác động tới cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ vào tháng 11… Hiệu ứng chuỗi domino này sẽ diễn ra rất nhanh".

Các tổ chức khác nhau đưa ra những dự báo có chênh lệch lớn về giá dầu. Hồi tháng 5, ngân hàng Morgan Stanley dự báo giá dầu thô sẽ tăng trở lại khoảng 90 USD mỗi thùng vào cuối năm, chênh lệch khoảng 20 USD/thùng so với dự báo của Oxford Economics. Ngân hàng Thế giới (WB) cũng thận trọng hơn, dự báo giá dầu Brent trung bình khoảng 94 USD mỗi thùng trong năm nay và cảnh báo rằng tăng trưởng GDP toàn cầu cả năm sẽ chậm lại còn 2,5%.

Nói về việc các cuộc tấn công trong những ngày gần đây đang thử thách thỏa thuận ngừng bắn mong manh, ông Sweet cho biết "lưu lượng qua eo biển Hormuz là một chỉ báo tốt… Nếu lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz phục hồi bền vững về mức 75% hoặc hơn so với trước chiến tranh vào giữa tháng 7, khả năng thỏa thuận được giữ vững sẽ tăng lên, và ngược lại".

XUNG ĐỘT THƯƠNG MẠI, THUẾ QUAN VÀ AI

Xung đột thương mại là một rủi ro khác có thể định hình lại triển vọng kinh tế toàn cầu trong nửa cuối năm nay.

Thuế quan Mục 122 của Mỹ sẽ hết hạn vào ngày 24/7, nhưng Washington đã chuẩn bị các mức thuế thay thế theo Mục 301. Oxford Economics dự báo những thay đổi này sẽ đẩy mức thuế quan có hiệu lực thực tế của Mỹ lên cao hơn từ cuối tháng 7 khi Mỹ tìm cách duy trì thu ngân sách từ thuế quan hàng tháng ở mức từ 25-30 tỷ USD.

Châu Âu cũng đang có lập trường cứng rắn hơn. Ủy ban châu Âu (EC) có hơn 50 cuộc điều tra phòng vệ thương mại đang mở chống lại Trung Quốc, tăng từ 17 cuộc cách đây 1 năm, và có kế hoạch công bố một chiến lược an ninh kinh tế rộng hơn vào tháng 9.

Những căng thẳng thương mại này cũng ảnh hưởng đến sự bùng nổ AI đã thúc đẩy thị trường tài chính trong năm nay.

Oxford Economics còn lưu ý rằng ngành công nghiệp AI của Mỹ phụ thuộc nhiều vào linh kiện bán dẫn và phần cứng khác được vận chuyển từ Đông Bắc và Đông Nam Á - những khu vực dễ dàng bị ảnh hưởng bất lợi bởi bất kỳ sự gián đoạn nào mới đối với dòng chảy hàng hóa đi qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), cơ quan đầu mối cho các ngân hàng trung ương, cảnh báo rằng sự bùng nổ AI ngày càng dựa vào "tài chính tuần hoàn" thiếu minh bạch giữa các nhà sản xuất chip, các gã khổng lồ đám mây và các phòng thí nghiệm AI, cũng như tín dụng tư nhân ít được điều tiết - nguồn vốn cho vay đối với các công ty AI đã tăng gấp 4 lần trong 5 năm trở lại đây.

Ông Zhang Tao, Giám đốc khu vực châu Á-Thái Bình Dương của BIS, cảnh báo rằng sự phụ thuộc của ngành AI vào nguồn tài trợ phi ngân hàng có nghĩa là một cuộc đảo chiều trong cơn sốt AI có thể gây ra một sự điều chỉnh sắc bén và nhanh hơn so với một cuộc khủng hoảng ngân hàng truyền thống.

Ông Sweet đã mô hình hóa một sự đảo ngược như vậy. "Chúng tôi đã vạch ra một kịch bản gọi là sự sụp đổ công nghệ, trong đó giá cổ phiếu công nghệ Mỹ giảm 25% trong vòng 1 năm", ông nói với trang Euronews. Theo vị chuyên gia này, một cú sốc như vậy sẽ khiến nền kinh tế Mỹ "rơi vào đình trệ", tác động tiêu cực đến các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu công nghệ, cũng như tâm lý nhà đầu tư trên toàn thế giới, khiến tăng trưởng kinh tế toàn cầu giảm 1,1 điểm phần trăm so với kịch bản cơ sở của Oxford Economics cho năm 2027.

CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ, BẦU CỬ

Chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương và các cuộc bầu cử là những quân domino cuối cùng trong chuỗi rủi ro đối với kinh tế toàn cầu trong 6 tháng cuối năm nay. Oxford Economics dự báo các ngân hàng trung ương lớn sẽ tỏ ra ôn hòa hơn so với dự báo của thị trường tài chính ở thời điểm hiện tại, nhưng cũng có thể xoay trục nhanh chóng nếu giao thông qua eo biển Hormuz giảm sút hoặc giá đầu vào AI báo hiệu căng thẳng cung ứng.

Thử thách gần nhất là quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Kevin Warsh vào cuối tháng này - cuộc họp diễn ra sau báo cáo việc làm ảm đạm của tháng 6.

Xa hơn nữa là cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào tháng 11 và cuộc tổng bầu cử của Israel, theo dự kiến sẽ diễn ra vào cuối tháng 10 - cả hai đều có thể ảnh hưởng đến tiến trình hòa bình Trung Đông. Vào tháng 9, cuộc bầu cử bang của Đức cũng có thể thử thách liên minh chính trị đứng sau chính sách tài khóa của Đức, một động lực chính của nền kinh tế khu vực đồng euro.