Để ngăn chặn nguy cơ tham nhũng, trục lợi chính sách, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc cần bổ sung quy định công khai dữ liệu, quy định bắt buộc lấy ý kiến cộng đồng và yêu cầu giải trình chặt chẽ đối với mọi quyết định làm thay đổi chỉ tiêu kiến trúc…

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 5/8, Quốc hội đã nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Trình bày Tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo Luật được bố cục gồm 4 Điều. Điều 1 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc (số 40/2019/QH14). Điều 2 về Hiệu lực thi hành. Điều 3 về Điều khoản chuyển tiếp và Điều 4 về Sửa đổi, bổ sung một khoản của Điều 40 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15.

Trong đó, Điều 1 gồm 14 khoản quy định về sửa đổi, bổ sung, thay thế và 01 khoản về bãi bỏ một số điều, khoản, điểm của Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14; Điều 4 được đề xuất bổ sung để kịp thời luật hóa quy định sửa đổi, bổ sung Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, bảo đảm có hiệu lực thi hành trước ngày 01/3/2027 theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

ĐẢM BẢO TÍNH THỐNG NHẤT, ĐỒNG BỘ CỦA HỆ THỐNG PHÁP LUẬT

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Luật Kiến trúc được xây dựng và ban hành nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Luật được xây dựng trên quan điểm: thể chế hóa và tuân thủ đúng chủ trương, đường lối, định hướng lãnh đạo của Đảng, Nhà nước; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển, không cài cắm lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ. Đồng thời, kế thừa các nội dung đã được thực tiễn chứng minh phù hợp, tập trung sửa đổi, bổ sung những quy định liên quan đến vấn đề mang tính cấp bách, cần thiết nhất để tháo gỡ vướng mắc, bất cập.

Nội dung dự án Luật bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích của các chính sách với các điều ước quốc tế có liên quan mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Bảo đảm sự thống nhất quản lý của Trung ương, tăng cường phân quyền, phân cấp và nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương. Bảo đảm tính hợp lý, khả thi, phân định rõ trách nhiệm các cơ quan quản lý và các chủ thể tham gia hoạt động quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc. Hồ sơ dự án Luật đã được hoàn thiện và không còn ý kiến khác nhau.

Thẩm tra về dự án Luật, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật, ghi nhận Cơ quan soạn thảo đã bổ sung Báo cáo số 408/BC-CP ngày 20/7/2026 giải trình việc duy trì Chứng chỉ hành nghề và đã bổ sung các số liệu đánh giá tác động định lượng về chi phí tiết kiệm khi cắt giảm thủ tục. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đủ điều kiện trình Quốc hội.

CẦN BỔ SUNG MỘT SỐ NỘI DUNG ĐỂ “TRÁNH KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ”

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, về thể chế hóa chủ trương của Đảng và tuân thủ Quy định số 178-QĐ/TW, dự thảo Luật cơ bản bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát các Nghị quyết mới ban hành như Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển Văn hóa Việt Nam, Kết luận 155-KL/TW về một số trọng tâm trong đẩy mạnh phân cấp phân quyền… Bên cạnh đó, để ngăn chặn nguy cơ tham nhũng, trục lợi chính sách theo Quy định 178-QĐ/TW, đề nghị bổ sung quy định công khai dữ liệu, quy định bắt buộc lấy ý kiến cộng đồng và yêu cầu giải trình chặt chẽ đối với mọi quyết định làm thay đổi chỉ tiêu kiến trúc (không gian, chiều cao, điểm nhấn, hành lang cảnh quan...).

Về tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và tương thích quốc tế, dự thảo Luật cơ bản phù hợp. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi cần tiếp tục rà soát, đối chiếu để bảo đảm tính thống nhất với Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (phân định minh bạch ranh giới pháp lý), Luật Di sản văn hóa (xử lý khoảng trống pháp lý tại khu vực lân cận di tích) và Luật Xây dựng (tránh trùng lặp yêu cầu đối với thiết kế và chồng chéo thẩm quyền cấp chứng chỉ), đề nghị bổ sung đánh giá tác động chi tiết các cam kết quốc tế (CPTPP, EVFTA, GATS) đối với dịch vụ tư vấn kiến trúc và nghiên cứu bổ sung nguyên tắc quản lý chất lượng kiến trúc sư nước ngoài vào Điều 31.

Về tính khả thi, theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đa số các quy định trong dự thảo Luật có tính khả thi, phù hợp với định hướng đổi mới công tác lập pháp. Tuy nhiên, cần cân nhắc một số nội dung như: việc phân cấp cho UBND cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ đối diện với thách thức lớn về nhân lực và nguồn lực tài chính. Do vậy, cần xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc UBND cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất; Việc bãi bỏ thi sát hạch chứng chỉ và thực hiện cơ chế “hậu kiểm” cần có Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia được liên thông đồng bộ. Tuy nhiên, hồ sơ dự thảo Luật hiện chưa có nội dung này và cũng chưa nêu lộ trình chuyển tiếp. Do vậy, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo rõ tiến độ và cơ chế xác thực chéo dữ liệu để tránh “khoảng trống quản lý” khi Luật có hiệu lực từ 01/3/2027.

Về dự thảo văn bản quy định chi tiết (Nghị định), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng dự án Luật cơ bản thể hiện đúng tinh thần của dự thảo Luật, đã bãi bỏ các quy định về thi sát hạch, hội đồng xét duyệt, rút ngắn thời gian cấp mới chứng chỉ hành nghề còn 10 ngày, cấp lại còn 3 ngày trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, một số vướng mắc đã được phản ánh trong quá trình khảo sát thực tế như tiêu chí công trình điểm nhấn, cơ chế phối hợp vùng giáp ranh, đây là những quy định mang tính nguyên tắc, cần được quy định ngay trong Luật để kịp thời giải quyết.