Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng cần “kiến tạo không gian kinh tế tầm thấp”, sửa Luật Đất đai năm 2024, hoàn thiện quy định pháp luật về công tác bồi thường khi xây dựng công trình ngầm…

Trong bối cảnh mới, phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm được xác định là một trong những nguồn lực giàu tiềm năng nhưng cũng đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý cần sớm được nghiên cứu, hoàn thiện.

Tại Hội thảo khoa học Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật và việc thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp, khai thác không gian ngầm do Bộ Tư pháp tổ chức mới đây, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh chuyển đổi số và tái cơ cấu nền kinh tế, một chủ đề chính sách mới đã nổi lên với ý nghĩa chiến lược, đó là “kinh tế tầm thấp”.

Theo các đánh giá ban đầu, lĩnh vực này có tiềm năng đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD và tạo ra khoảng 1 triệu việc làm vào năm 2035, với dư địa tiếp tục mở rộng mạnh mẽ trong giai đoạn hướng tới năm 2045, nếu Việt Nam xây dựng được chiến lược pháp lý và thể chế phù hợp.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại diện VCCI kiến nghị cần đặt kinh tế tầm thấp vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội và Chính phủ, hướng tới việc ban hành một đạo luật khung hoặc nghị quyết thí điểm về kinh tế tầm thấp.

Bên cạnh đó, cần thiết kế cơ chế sandbox quốc gia về kinh tế tầm thấp, cho phép triển khai các dự án thử nghiệm ở quy mô đủ lớn tại một số vùng và địa phương trọng điểm như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực biên giới và các vùng khó khăn cần giải pháp logistics, dịch vụ công tầm thấp.

Ngoài ra, tiếp tục cụ thể hóa quy định của Nghị định 288/2025/NĐ-CP theo hướng chuyển từ “quản lý phương tiện” sang “quản trị không gian kinh tế tầm thấp”…

Còn theo Phó Ban Công nghiệp Công nghệ cao, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) Ngô Văn Chung, tại Việt Nam, hệ thống chính sách hiện hành chủ yếu hướng tới bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không truyền thống mà chưa thực sự hướng tới tư duy quản trị không gian bay tầm thấp để vừa đảm bảo yêu cầu về an ninh, chủ quyền quốc gia, vừa thúc đẩy hoạt động thương mại, dân sự.

Do đó, đại diện Viettel đề xuất một số nhóm chính sách, giải pháp như: ban hành Chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển kinh tế tầm thấp, xác định rõ mục tiêu, lộ trình, nhiệm vụ trọng tâm và cơ chế phối hợp giữa các Bộ, ngành và địa phương. Quy hoạch không gian tầm thấp gắn với độ cao cụ thể, tương ứng với mức độ kiểm soát rủi ro, yêu cầu phát triển kinh tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Cùng với đó, tạo điều kiện phát triển các loại hình dịch vụ khác nhau, bắt đầu từ lớp drone tiêu chuẩn, tiến tới hành lang vận chuyển hàng không đô thị theo các tiêu chuẩn quốc tế (như ICAO, FAA).

Ngoài ra, quy hoạch các “khu thương mại tầm thấp” tại đô thị lớn và khu du lịch để triển khai dịch vụ taxi bay, giao hàng, du lịch bằng trực thăng; đồng thời quy định hành lang thử nghiệm ngoài khu dân cư cho doanh nghiệp nghiên cứu.

Tham luận về vấn đề khai thác, sử dụng hiệu quả không gian ngầm tại Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng để giải quyết nhu cầu sử dụng đất cho mục đích xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng giải quyết ách tắc giao thông; ngập úng, cải thiện, nâng cao chất lượng môi trường ở các đô thị... thì phải tính đến việc khai thác, sử dụng không gian ngầm. Đây là xu hướng tất yếu để đáp ứng nhu cầu phát triển của các đô thị ở nước ta.

Tuy nhiên, muốn khai thác, sử dụng có hiệu quả không gian ngầm tại đô thị đòi hỏi Nhà nước phải thực hiện tổng thể, đồng bộ các giải pháp về quy hoạch, về kiến trúc, về xây dựng, về đất đai, về công nghệ - kỹ thuật, về vốn..., trong đó không thể thiếu giải pháp pháp lý.

Theo đó, PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến kiến nghị sửa Luật Đất đai năm 2024; kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về công tác bồi thường khi xây dựng công trình ngầm.

Đồng thời, hoàn thiện quy định về trình tự, thủ tục xác định, cấp giấy chứng nhận và cho thuê không gian trong lòng đất xây dựng công trình ngầm. Ông cũng kiến nghị nghiên cứu xây dựng Luật về quản lý và khai thác không gian ngầm.