Các đợt nắng nóng kỷ lục đang diễn ra không chỉ trở thành vấn đề môi trường mà còn là thách thức ngày càng lớn với thị trường lao động và tăng trưởng kinh tế của châu Âu. Từ nông nghiệp, xây dựng đến sản xuất, vận tải và năng lượng, nhiều ngành kinh tế đang phải đối mặt với nguy cơ suy giảm năng suất, gia tăng chi phí và rủi ro mất an toàn lao động khi nhiệt độ liên tục lập những mức cao mới…

Theo Cơ quan An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp châu Âu (EU-OSHA), cứ 5 người lao động tại Liên minh châu Âu (EU) thì có một người thường xuyên phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao. Đây hiện được xem là một trong những rủi ro nghề nghiệp gia tăng nhanh nhất do biến đổi khí hậu.

Những người làm việc ngoài trời hoặc trong môi trường có nhiệt độ cao như nông nghiệp, xây dựng, vận tải, sản xuất công nghiệp, dịch vụ khẩn cấp và du lịch đang chịu tác động rõ rệt nhất khi các đợt nắng nóng xuất hiện ngày càng thường xuyên và kéo dài hơn.

NÔNG NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG CHỊU TÁC ĐỘNG NẶNG NỀ NHẤT

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nông nghiệp là lĩnh vực chịu ảnh hưởng lớn nhất từ nắng nóng cực đoan. Người lao động phải tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong nhiều giờ đồng hồ, đồng thời thực hiện các công việc đòi hỏi thể lực cao khiến nhiệt độ cơ thể tăng mạnh.

Trong ngành xây dựng, tình trạng cũng không khả quan hơn khi công nhân thường xuyên làm việc ngoài trời với cường độ lao động lớn, trong khi trang phục bảo hộ làm giảm khả năng tản nhiệt tự nhiên của cơ thể.

Đáng chú ý, tỷ lệ người lao động châu Âu phải tiếp xúc với nhiệt độ cao trong khoảng từ một phần tư đến ba phần tư thời gian làm việc đã tăng từ 13% năm 1995 lên 21% vào năm 2024. Điều này cho thấy nắng nóng không còn là hiện tượng mang tính thời vụ mà đang dần trở thành một yếu tố thường trực ảnh hưởng đến môi trường lao động.

Mức độ tác động của nắng nóng không chỉ khác nhau giữa các ngành mà còn phụ thuộc vào từng nhóm nghề nghiệp.

Theo Eurofound, lao động nông nghiệp có tay nghề là nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất khi có tới 72% cho biết họ phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao ít nhất một phần tư thời gian làm việc.

Đứng tiếp theo là nhóm thợ thủ công và lao động kỹ thuật với 53%, công nhân vận hành máy móc thiết bị 42%, lao động phổ thông 40% và lao động trong lĩnh vực dịch vụ, bán hàng 28%.

Ở chiều ngược lại, những nghề chủ yếu làm việc trong văn phòng có mức độ tiếp xúc thấp hơn đáng kể. Chỉ khoảng 18% kỹ thuật viên, 15% nhà quản lý, 13% chuyên gia và 13% nhân viên hành chính cho biết phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao.

Các số liệu này cho thấy mức độ rủi ro phụ thuộc nhiều hơn vào tính chất công việc thay vì lĩnh vực hoạt động.

NẮNG NÓNG GIA TĂNG RỦI RO ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ NỀN KINH TẾ

Do phần lớn các ngành nghề chịu ảnh hưởng nặng nề nhất như xây dựng, nông nghiệp hay công nghiệp vẫn sử dụng chủ yếu lao động nam nên mức độ phơi nhiễm với nhiệt độ cao cũng có sự khác biệt đáng kể theo giới tính.

Theo Eurofound, khoảng 34% nam giới phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao ít nhất một phần tư thời gian làm việc, gần gấp đôi so với 18% ở nữ giới.

Bên cạnh đó, các ngành này còn sử dụng số lượng lớn lao động thời vụ, lao động nhập cư và lao động tự do. Đây là những nhóm thường có mức độ bảo vệ về điều kiện lao động thấp hơn, ít được đại diện bởi các tổ chức công đoàn và dễ bị tổn thương hơn trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Còn theo EU-OSHA, việc tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ cao có thể gây mất nước, kiệt sức do nhiệt, sốc nhiệt, đồng thời làm trầm trọng thêm các bệnh tim mạch và hô hấp.

Nhiệt độ cao còn làm giảm khả năng tập trung, phản xạ và xử lý tình huống, khiến nguy cơ tai nạn lao động gia tăng.

Trong khi đó, nông dân và lao động lâm nghiệp còn phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh do ve truyền, dị ứng và ô nhiễm không khí. Công nhân xây dựng chịu tác động mạnh của hiện tượng "đảo nhiệt đô thị", còn lực lượng cứu hỏa, cảnh sát và nhân viên y tế khẩn cấp thường xuyên phải làm việc trong những điều kiện nguy hiểm nhất khi xử lý các sự cố liên quan đến nắng nóng.

Ở nhiều quốc gia châu Âu, các công trường xây dựng và hoạt động nông nghiệp buộc phải giảm cường độ hoặc tạm dừng trong những giờ nóng nhất trong ngày.

Nắng nóng cũng kéo theo chi phí làm mát tăng cao đối với ngành sản xuất, trong khi hệ thống giao thông chịu ảnh hưởng bởi mặt đường mềm ra, đường ray giãn nở hoặc biến dạng. Đồng thời, nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh để làm mát khiến hệ thống điện chịu áp lực lớn hơn, trong khi hiệu suất của các nhà máy nhiệt điện khí, than và điện hạt nhân lại suy giảm do nguồn nước làm mát nóng lên.

BẢO VỆ NGƯỜI LAO ĐỘNG ĐỂ GIỮ VỮNG ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Theo Eurostat, nông nghiệp chỉ đóng góp khoảng 1,2% GDP của EU trong năm 2024 nhưng vai trò của ngành này rất khác nhau giữa các quốc gia thành viên.

Tại Hy Lạp, nông nghiệp chiếm trên 3% GDP, trong khi ở Romania đạt khoảng 2,5% GDP, cao hơn nhiều so với mức trung bình của toàn khối. Điều này đồng nghĩa các quốc gia có tỷ trọng nông nghiệp lớn sẽ dễ chịu tác động hơn khi các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng.

Trong khi đó, Ủy ban châu Âu, cho biết ngành xây dựng đóng góp khoảng 9% GDP của EU và tạo việc làm cho khoảng 18 triệu lao động. Đây vừa là một trong những ngành kinh tế lớn nhất của châu Âu, vừa là lĩnh vực chịu nhiều rủi ro nhất trước xu hướng nhiệt độ toàn cầu tiếp tục gia tăng.

Nhiều quốc gia đã áp dụng hoặc tăng cường các biện pháp như hạn chế làm việc ngoài trời trong thời điểm nắng nóng nhất, rút ngắn ca làm việc, bố trí thêm thời gian nghỉ, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đầy đủ nước uống và khu vực tránh nắng cho người lao động.

Trước thực tế trên, Liên đoàn Công đoàn châu Âu (ETUC) vừa kêu gọi Ủy ban châu Âu ban hành các tiêu chuẩn thống nhất trên toàn EU về làm việc trong điều kiện nắng nóng, bao gồm quy định mức nhiệt độ tối đa được phép làm việc, bắt buộc bố trí thời gian nghỉ có hưởng lương để làm mát và đảm bảo quyền tiếp cận nước uống sạch cho người lao động.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt và kéo dài hơn, nhiều chuyên gia cho rằng bảo vệ sức khỏe người lao động không chỉ là vấn đề an sinh xã hội mà còn trở thành điều kiện quan trọng để duy trì năng suất, bảo đảm chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế châu Âu trước các cú sốc khí hậu trong tương lai.