Thụy Điển vừa công bố chiến lược đẩy nhanh cấp phép khai thác các kim loại chiến lược và đất hiếm nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc...

Chính sách mới được kỳ vọng sẽ phát huy lợi thế tài nguyên của nước này, đồng thời góp phần củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược của Liên minh châu Âu (EU).

Khoáng sản quan trọng và đất hiếm đang trở thành "nguồn tài nguyên chiến lược" của thế kỷ 21 khi đóng vai trò nền tảng đối với sản xuất pin xe điện, tua-bin gió, chip bán dẫn, thiết bị quốc phòng và nhiều công nghệ năng lượng sạch.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc giữ vị trí thống trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các loại khoáng sản này, từ khai thác đến chế biến. Điều đó khiến Mỹ và châu Âu ngày càng lo ngại về nguy cơ đứt gãy nguồn cung trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng.

Mới đây, Chính phủ Thụy Điển đã công bố một chiến lược mới nhằm biến khai thác các khoáng sản quan trọng và đất hiếm thành một lợi ích an ninh quốc gia. Đây được xem là bước đi mạnh mẽ nhất của Stockholm trong nhiều năm nhằm khai thác lợi thế tài nguyên, đồng thời hỗ trợ EU xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản độc lập hơn.

KHOÁNG SẢN CHIẾN LƯỢC ĐƯỢC XEM LÀ VẤN ĐỀ AN NINH QUỐC GIA

Theo chiến lược mới, hoạt động khai thác các kim loại quan trọng và đất hiếm sẽ được ưu tiên trong quá trình xem xét, phê duyệt dự án. Chính phủ Thụy Điển đặt mục tiêu rút ngắn đáng kể thời gian cấp phép vốn được đánh giá là một trong những rào cản lớn nhất đối với ngành khai khoáng nước này.

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Năng lượng Ebba Busch khẳng định Thụy Điển cần trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về khai khoáng trong bối cảnh nhu cầu khoáng sản chiến lược ngày càng tăng mạnh.

Theo bà Busch, chính phủ sẽ cải cách quy trình cấp phép theo hướng đơn giản và minh bạch hơn để các quyết định đầu tư có thể được đưa ra nhanh chóng. Điều này không chỉ tạo động lực cho doanh nghiệp trong nước mà còn giúp thu hút thêm dòng vốn quốc tế vào lĩnh vực khai khoáng.

Chính phủ Thụy Điển cho rằng việc gia tăng năng lực khai thác khoáng sản trong nước sẽ đóng góp trực tiếp vào năng lực quốc phòng của Thụy Điển, EU và NATO. Đáng chú ý, Stockholm xem sự phụ thuộc của ngành công nghiệp châu Âu vào nguồn khoáng sản từ Trung Quốc là một "rủi ro mang tính hệ thống". Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đẩy mạnh sản xuất xe điện, pin lưu trữ và công nghệ quốc phòng, việc đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu được coi là yêu cầu cấp thiết.

Song song với cải cách thủ tục cấp phép, chính phủ cũng đang nghiên cứu khả năng thành lập một doanh nghiệp đầu tư thuộc sở hữu nhà nước chuyên hỗ trợ các dự án khai khoáng chiến lược.

Theo Bộ trưởng Ebba Busch, hiện chính phủ vẫn thiếu những công cụ đủ mạnh để thúc đẩy và thu hút đầu tư vào các dự án có ý nghĩa chiến lược đối với nền kinh tế và an ninh quốc gia.

LỢI THẾ TÀI NGUYÊN GIÚP THỤY ĐIỂN NẮM GIỮ VAI TRÒ QUAN TRỌNG TẠI CHÂU ÂU

Thụy Điển từ lâu đã là một trong những trung tâm khai khoáng lớn nhất châu Âu. Lịch sử khai thác mỏ của nước này bắt đầu từ thế kỷ thứ 10 với mỏ đồng Falun nổi tiếng. Trong nhiều thế kỷ, Falun từng cung cấp tới khoảng hai phần ba sản lượng đồng của châu Âu, góp phần đưa Thụy Điển trở thành cường quốc khai khoáng của khu vực.

Hiện nay, biểu tượng của ngành khai khoáng Thụy Điển là mỏ quặng sắt Kiruna do tập đoàn LKAB vận hành ở phía bắc Vòng Bắc Cực. Theo số liệu của Chính phủ Thụy Điển, nước này đang sở hữu khoảng 60% trữ lượng quặng sắt đã được xác định của toàn châu Âu. Năm 2021, Thụy Điển chiếm khoảng 90% tổng sản lượng khai thác quặng sắt của châu lục, trong đó riêng mỏ Kiruna đóng góp khoảng một phần ba.

Không chỉ giàu quặng sắt, khu vực phía bắc Thụy Điển còn được đánh giá có tiềm năng rất lớn về đất hiếm và nhiều loại khoáng sản quan trọng phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, việc phát triển khai khoáng cũng kéo theo nhiều thách thức.

Hoạt động khai thác quy mô lớn tại Kiruna trong nhiều năm qua đã gây hiện tượng sụt lún địa chất, buộc hàng nghìn cư dân cùng nhiều công trình công cộng phải di dời để bảo đảm an toàn. Bên cạnh đó, hơn 90% các mỏ của Thụy Điển nằm trong khu vực Sapmi - vùng sinh sống truyền thống của người Sami. Việc mở rộng các dự án khai khoáng nhiều năm qua luôn vấp phải phản đối từ cộng đồng bản địa, khi họ lo ngại đất chăn thả tuần lộc sẽ bị thu hẹp, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và bản sắc văn hóa lâu đời.

Chính phủ Thụy Điển cho biết việc đơn giản hóa thủ tục cấp phép sẽ đi kèm với các quy định bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan, song vấn đề cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ cộng đồng bản địa vẫn được dự báo sẽ tiếp tục là chủ đề gây tranh luận.

MẮT XÍCH QUAN TRỌNG TRONG CHIẾN LƯỢC TỰ CHỦ KHOÁNG SẢN CỦA EU

Động thái của Stockholm diễn ra trong bối cảnh EU đang tăng tốc triển khai chiến lược xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản nội khối.

Tập đoàn LKAB hiện vẫn đang đánh giá khả năng khai thác thương mại tại Per Geijer. Tuy nhiên, doanh nghiệp này ước tính chỉ riêng quá trình xin cấp phép khai thác trên vùng đất của người Sami cũng có thể kéo dài tới 10 năm theo quy định hiện hành.

Hiện có bốn trong tổng số 47 dự án khoáng sản chiến lược của EU nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc được đặt tại Thụy Điển. Điều này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của quốc gia Bắc Âu trong chiến lược tự chủ nguyên liệu của châu Âu.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng việc sở hữu nguồn tài nguyên dồi dào mới chỉ là điều kiện cần. Để cạnh tranh với Trung Quốc, châu Âu còn phải đầu tư mạnh vào năng lực chế biến sâu, tinh luyện và sản xuất vật liệu công nghệ cao - những lĩnh vực mà Bắc Kinh hiện vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối.

Đối với Thụy Điển, chiến lược mới không chỉ nhằm khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên trong nước mà còn thể hiện tham vọng trở thành trung tâm cung ứng khoáng sản chiến lược của châu Âu trong nhiều thập kỷ tới. Nếu các cải cách về thủ tục cấp phép được triển khai hiệu quả, Stockholm có thể thu hút thêm nhiều dự án đầu tư quy mô lớn, góp phần củng cố an ninh nguyên liệu cho EU trong bối cảnh cuộc cạnh tranh toàn cầu về tài nguyên chiến lược ngày càng quyết liệt.