Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính, trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) sẽ tác động đến đời sống việc làm của gần 80 triệu người lao động tại ASEAN. Song đến nay, vẫn chưa có bằng chứng cho thấy AI gây ra tình trạng mất việc làm trên diện rộng...

Dữ liệu được đề cập trong báo cáo mới nhất của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) - cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về lao động và việc làm, liên quan đến tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) đối với thị trường lao động tại ASEAN.

Nghiên cứu mới của ILO cho thấy trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) sẽ tác động đến đời sống việc làm của gần 80 triệu người lao động tại Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Tuy nhiên, chỉ một tỷ lệ nhỏ người lao động đang làm việc trong những nghề có mức độ chịu tác động cao nhất, và đến nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy AI gây ra tình trạng mất việc làm trên diện rộng.

Báo cáo có tựa đề "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và thị trường lao động ASEAN: Mức độ tác động lớn, nguy cơ gián đoạn hạn chế, mức độ sẵn sàng không đồng đều", phân tích tác động của GenAI đối với việc làm và thị trường lao động tại 11 quốc gia ASEAN, dựa trên mức độ nghề nghiệp có khả năng chịu tác động của AI, cũng như xu hướng ứng dụng GenAI hiện nay.

Theo ước tính của ILO cho năm 2025, 22,9% tổng số việc làm tại ASEAN, tương đương gần 80 triệu người lao động, thuộc các nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI ở mức cao hơn mức tối thiểu.

Tuy nhiên, chỉ 3,3% lực lượng lao động, tương đương khoảng 11,7 triệu người, làm việc trong nhóm nghề được xếp vào mức độ chịu tác động cao nhất. Trong khi đó, khoảng 67% số việc làm vẫn tập trung ở những nghề chưa được xác định là chịu tác động của GenAI.

Trong 9 quốc gia ASEAN có số liệu, Singapore là nước có tỷ lệ người lao động làm việc trong các nghề chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu lớn nhất, chiếm 42,2% tổng số việc làm.

Tiếp theo là Philippines (28,1%), phần nào phản ánh cơ cấu kinh tế thiên về dịch vụ và công nghệ thông tin; Indonesia (21,7%); Việt Nam (20,8%); và Thái Lan (20,6%).

Báo cáo cũng cho thấy số việc làm thuộc các nghề có mức độ chịu tác động cao vẫn tiếp tục tăng tại ASEAN. "Tiềm năng biến đổi của thị trường lao động là rất lớn, nhưng những xáo trộn trên diện rộng vẫn chưa xuất hiện", báo cáo nhận định.

Việc ứng dụng GenAI hiện vẫn ở giai đoạn đầu và chưa đồng đều, tập trung chủ yếu ở các ngành nghề sử dụng nhiều công nghệ, trong khi mức độ ứng dụng tại các vị trí văn phòng và hành chính còn khá hạn chế, dù nhóm này có mức độ chịu tác động cao. 

Báo cáo cũng chỉ ra rằng mức độ chịu tác động của GenAI giữa lao động trẻ (15–24 tuổi) và lao động trưởng thành nhìn chung không có nhiều khác biệt.

Tuy nhiên, có sự chênh lệch đáng kể giữa nam và nữ. Phụ nữ có khả năng làm việc trong các nghề chịu tác động cao từ GenAI cao hơn gấp 2 lần nam giới, do họ tập trung nhiều hơn ở các công việc văn thư, hành chính và chuyên môn.

Nghiên cứu đồng thời chỉ ra sự chênh lệch về mức độ sẵn sàng giữa các quốc gia trong khu vực. Trong đó, Singapore nổi bật là một hệ sinh thái AI có năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới nhờ hạ tầng số phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao, và cách tiếp cận đồng bộ của toàn bộ bộ máy nhà nước trong triển khai chiến lược AI.

Để bảo đảm đổi mới sáng tạo dựa trên AI góp phần nâng cao năng suất, tạo việc làm có chất lượng và mang lại lợi ích bao trùm, công bằng cho toàn khu vực ASEAN, báo cáo đề xuất một số ưu tiên chính sách, bao gồm: Xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm; phát triển kỹ năng theo hướng bao trùm thông qua mở rộng các chương trình nâng cao kỹ năng và đào tạo lại, đặc biệt dành cho phụ nữ và thanh niên.

Bên cạnh đó, hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa vượt qua các rào cản trong ứng dụng AI. Đồng thời, tăng cường chia sẻ tri thức và phối hợp phát triển nguồn nhân lực giữa các quốc gia thành viên ASEAN.

"Để khai thác hiệu quả lợi ích của GenAI, chỉ tiếp cận công nghệ là chưa đủ. Việc nâng cao năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội", ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO, và là tác giả chính của báo cáo, cho biết.

Cũng theo ông Christian Viegelahn, sau cùng, tương lai của thị trường lao động sẽ không chỉ được quyết định bởi mức độ chịu tác động của AI, mà còn bởi những lựa chọn chính sách, nhằm nâng cao mức độ sẵn sàng và khả năng thích ứng của người lao động, doanh nghiệp và các thể chế.