Côn Đảo định hướng trở thành “thiên đường biển” xanh và thông minh

Từ đầu tháng 6, hàng trăm hành khách có mặt từ sáng sớm tại khu vực cảng Nhà Rồng - Khánh Hội (quận 4 cũ, TP.HCM), để làm thủ tục lên tàu cao tốc Phú Quý Express 2 đi Côn Đảo trong ngày tuyến vận tải này hoạt động trở lại. Theo đơn vị khai thác, toàn bộ số vé mở bán cho chuyến đầu tiên đã được mua hết trước ngày khởi hành.

Tuyến do Công ty TNHH Vận tải hành khách Thành Thành Phát khai thác với tần suất tối đa một chuyến mỗi ngày. So với giai đoạn trước, phương tiện lần này được nâng cấp với kích thước lớn hơn, dài hơn 52 m, rộng trên 10 m và cao gần 3,4 m. Tàu có sức chứa tối đa 527 khách, gồm nhiều hạng ghế và giường nằm, từ khu phổ thông đến khu VIP.

Hiện TP.HCM đang định hướng phát triển Côn Đảo theo mô hình du lịch bền vững. Trong quy hoạch dài hạn, Côn Đảo được kỳ vọng trở thành trung tâm nghỉ dưỡng sinh thái và du lịch tâm linh hàng đầu Việt Nam. Ba định hướng lớn gồm “đảo xanh”, “đảo thông minh” và “đảo đáng sống” đang được xem là nền tảng phát triển cho địa phương này.

Hưởng ứng Đề án kinh tế tuần hoàn và lời kêu gọi từ chính quyền Đặc khu Côn Đảo, cộng đồng doanh nghiệp và người dân địa phương hiện đang tạo ra một làn sóng chuyển dịch xanh rất nhanh chóng. Bà Lê Mộng Thu, Phó giám đốc Khách sạn Sài Gòn Côn Đảo, cho biết đội xe đưa đón và phục vụ tham quan của khách sạn đang được chuyển hướng sang sử dụng xe điện.

Quá trình chuyển đổi phương tiện xanh của khách sạn diễn ra song hành với các cam kết bảo vệ môi trường khác của khách sạn, như lắp đặt hệ thống cung cấp nước nóng bằng năng lượng mặt trời, sử dụng hệ thống điều hòa hiệu suất cao nhằm giảm tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải carbon ra môi trường....

Tại các di tích lịch sử, để giảm thiểu tác động đến môi trường, địa phương đã triển khai mô hình "Giỏ lễ xanh". Theo đó, các giỏ lễ không sử dụng túi ni-lông, mút xốp, đồ nhựa dùng một lần hay vàng mã. Các lễ vật sau khi dâng cúng còn được tái sử dụng hợp lý, tạo nên một "vòng tuần hoàn xanh", nhận được sự đồng tình của người dân và du khách.

Mới nhất, tuyến cáp treo kết nối sân bay Cỏ Ống với trung tâm Côn Đảo là giải pháp hạ tầng được đề xuất như một phương tiện giao thông công cộng, giúp bảo tồn diện tích rừng đặc dụng và đáp ứng nhu cầu tăng trưởng du lịch trong tương lai. Theo quy hoạch, Cảng hàng không Côn Đảo dự kiến đạt công suất 2 triệu hành khách mỗi năm vào năm 2030.

Tại hội thảo “Chuyển đổi năng lượng xanh - Động lực tăng trưởng bền vững” hồi tháng 4/2026, ông Phạm Bình An, Viện phó Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhấn mạnh thành phố đặt mục tiêu Côn Đảo trở thành "hòn đảo di sản carbon thấp" bằng cách chuyển đổi giao thông xanh, kinh tế tuần hoàn thông minh và du lịch đẳng cấp quốc tế.

Mục tiêu được đặt ra trong bối cảnh Côn Đảo chịu áp lực lớn từ tăng trưởng du lịch, trong khi từ cuối năm ngoái, đặc khu Côn Đảo được kết nối với điện lưới quốc gia qua cáp ngầm dài hơn 77 km, thay thế điện diesel vốn tốn kém và ô nhiễm.

Định hướng đến năm 2045 của thành phố, Côn Đảo sẽ trở thành mô hình phát triển "thuận tự nhiên", lấy công nghệ xanh làm công cụ và kinh tế tuần hoàn làm nền tảng. Chiến lược tập trung vào 4 trụ cột gồm giao thông, năng lượng, môi trường và du lịch.

Với giao thông, thành phố đặt lộ trình cấm xe xăng, chuyển toàn bộ sang xe điện. Cụ thể, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2028, 100% phương tiện đường bộ tại Côn Đảo là xe điện. Song song đó, thành phố đặt mục tiêu 100% công sở lắp điện mặt trời mái nhà trước 2028. Thành phố cũng sẽ đầu tư phát triển điện rác để xử lý 20 - 25 tấn rác mỗi ngày. Mục tiêu 5 năm tới, năng lượng tái tạo dự kiến chiếm 50% tổng nguồn cung.

Côn Đảo sẽ phục hồi hệ sinh thái biển, gồm 1.800 ha san hô và 1.000 ha cỏ biển, đồng thời thí điểm đo lường và bán tín chỉ carbon từ hệ sinh thái ven biển (Blue Carbon). Nguồn thu từ tín chỉ carbon được tái đầu tư cho bảo tồn, hình thành vòng tuần hoàn tài chính khép kín, giảm phụ thuộc ngân sách. 

Thành phố cũng định vị du lịch của đặc khu này cao cấp thay vì đại chúng. Côn Đảo hướng tới phân khúc cao cấp với thương hiệu "Di sản - Tâm linh - Sinh thái". Các sản phẩm du lịch gắn với bảo tồn như xem rùa đẻ trứng, phục hồi san hô, kết hợp công nghệ thực tế ảo tại di tích lịch sử. Mục tiêu đến 2030, 100% cơ sở lưu trú đạt chứng nhận xanh.

Cùng với phát triển xanh, UBND TP.HCM cũng vừa chỉ đạo tiếp tục hoàn thiện mô hình thí điểm “Đặc khu số - Chính quyền số - Du lịch thông minh” tại Đặc khu Côn Đảo. Mô hình dự kiến hoàn thành giai đoạn vận hành thử trước ngày 30/6 và được nghiên cứu nhân rộng trong quý 3/2026.

Trọng tâm của mô hình là Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) kết hợp nền tảng Bản sao số (Digital Twin), cho phép mô phỏng toàn bộ không gian đặc khu trên môi trường số. Hệ thống tích hợp các lớp dữ liệu phục vụ quản lý, giám sát và điều hành các lĩnh vực như kinh tế - xã hội, hạ tầng, giao thông, du lịch và môi trường theo thời gian thực.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, giai đoạn đầu của Đặc khu thông minh Côn Đảo đã hoàn thành nhiều hạng mục như Trung tâm Điều hành thông minh, nền tảng Digital Twin, hệ thống báo cáo kinh tế - xã hội và hệ thống giám sát an ninh, giao thông ứng dụng trí tuệ nhân tạo kết nối với mạng lưới camera hiện có.

Tuy nhiên, hệ thống vẫn còn một số hạn chế. Nhiều thiết bị thu thập dữ liệu hiện trường như camera AI, trụ thông minh SmartPole, cảm biến môi trường, cảm biến mực nước và các thiết bị IoT chuyên dụng chưa được triển khai đồng bộ. Phần lớn dữ liệu hiện vẫn được tổng hợp thủ công, chưa kết nối tự động từ các thiết bị và hệ thống chuyên ngành.

Theo kế hoạch, việc hoàn thiện kết nối dữ liệu liên ngành và bổ sung các nguồn dữ liệu thời gian thực sẽ tạo cơ sở để Côn Đảo vận hành mô hình quản trị số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và du khách, đồng thời làm cơ sở để TP.HCM nghiên cứu nhân rộng trong thời gian tới.