Nền kinh tế xanh Đông Nam Á đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng với tiềm năng mở khóa thêm 80 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, để đạt được điều này, khu vực cần vượt qua những thách thức trong việc triển khai chi phí đầu tư xanh dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực điện, lưới điện và xe điện…

Báo cáo Kinh tế Xanh khu vực Đông Nam Á 2026 của Bain & Company và ngân hàng Standard Chartered đã chỉ ra rằng, mặc dù nền kinh tế xanh đã mở rộng quy mô lên 290 tỷ USD và dự kiến đạt 430 tỷ USD vào năm 2030, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách hơn 35% giữa tổng chi phí đầu tư xanh dài hạn được công bố và thực tế triển khai.

ĐỒNG BỘ GIỮA CHÍNH SÁCH, HẠ TẦNG VÀ TÀI CHÍNH

Một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế xanh là sự chuyển dịch dòng vốn. Theo ông Dale Hardcastle, Đối tác tại Bain & Company, quá trình chuyển đổi này đang tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các quốc gia và doanh nghiệp dẫn đầu với những bên tụt lại phía sau.

Điều này cho thấy rằng, để thu hẹp khoảng cách triển khai, cần có sự đồng bộ hóa giữa chính sách, cơ sở hạ tầng và tài chính.

Theo báo cáo của Bain & Company, trong giai đoạn 2021–2025, khoảng 40 tỷ USD chi phí đầu tư xanh dài hạn được triển khai hàng năm tại Đông Nam Á, với 80% tập trung vào hai lĩnh vực chính: điện và lưới điện, và chuỗi giá trị xe điện.

Tuy nhiên, tỷ lệ hủy bỏ dự án cao, đặc biệt là trong các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam, Thái Lan và Indonesia, cho thấy sự đồng bộ giữa các yếu tố vẫn chưa đạt được. Khoảng 50–60% các dự án năng lượng tái tạo đã bị hủy bỏ do các rào cản mang tính hệ thống như cấu trúc PPA (Power Purchase Agreement – Thỏa thuận mua bán điện) không rõ ràng, thủ tục cấp phép và quy định đấu nối lưới điện.

Một trong những mắt xích còn thiếu trong triển khai chi phí đầu tư xanh dài hạn là mức độ hoàn thiện của lưới điện. Đầu tư vào truyền tải và phân phối điện đã giảm 3% trong giai đoạn 2015–2025, mặc dù nhu cầu năng lượng tăng khoảng 5% mỗi năm. Nhu cầu điện mới từ các trung tâm dữ liệu, xe điện và khu công nghiệp xanh có thể trở thành chất xúc tác quan trọng thúc đẩy tiến trình này.

Tuy nhiên, sự chậm trễ trong việc đấu nối lưới điện đang là trở ngại lớn nhất, và nhiều nhà vận hành trung tâm dữ liệu sẵn sàng trả thêm phí để đảm bảo tiến độ.

Các cơ chế được thiết kế nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi, bao gồm mô hình tài chính hỗn hợp, tín chỉ chuyển đổi và cơ chế mua sắm năng lượng sạch của doanh nghiệp, đóng vai trò thiết yếu và cần được nhân rộng ở quy mô lớn hơn.

CAM KẾT DÒNG VỐN “XANH” 300 TỶ USD TỚI NĂM 2030

Hiện có bốn quốc gia Đông Nam Á nằm trong top 15 thị trường xe điện toàn cầu dựa theo doanh số xe mới. Tuy nhiên, 70% giá trị của chuỗi ô tô điện vẫn đang chảy ra ngoài khu vực. Ngoài ra, Đông Nam Á chỉ nắm giữ được dưới 2% sản lượng xe điện và pin toàn cầu.

Bên cạnh đó, các quyết định liên quan đến nền tảng và nhà cung cấp đang được hoàn tất trong giai đoạn 2026–2028 sẽ quyết định liệu khu vực có thể giữ lại tổng giá trị lợi nhuận hay không. Do đó, khu vực này đối mặt với nguy cơ trở thành thị trường tiêu thụ quy mô lớn nhưng chỉ là nhà lắp ráp với biên độ lợi nhuận thấp trong một chuỗi giá trị mà khu vực không thực sự sở hữu.

Bà Chow Wan Thonh, Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp và Đầu tư khu vực Singapore và ASEAN - Standard Chartered, cho biết cơ hội cho nền kinh tế xanh của Đông Nam Á là rất lớn. 

Standard Chartered cam kết huy động 300 tỷ USD tài chính bền vững trên toàn cầu tới năm 2030, đồng hành trong hành trình chuyển đổi thông qua huy động vốn, cấu trúc các giải pháp có khả năng huy động vốn và tạo điều kiện cho các cơ hội xuyên biên giới nhằm thúc đẩy quá trình triển khai.

Bà Chow Wan Thonh

Cụ thể, Standard Chartered đề xuất ba giai đoạn của khung báo cáo: Capture (Nắm bắt), Bridge (Kết nối) và Destination (Đích đến) — chỉ ra lộ trình để khu vực có thể chuyển từ việc đảm bảo nhu cầu trong giới hạn của hệ thống hiện tại sang xây dựng cơ sở hạ tầng chung trong 5 năm tới, và trở thành một nền kinh tế xanh tích hợp ở cấp độ khu vực vào giữa thập niên tới.

Bên cạnh đó, yếu tố tạo hiệu ứng lan tỏa nằm ở sự hội nhập rộng hơn. Đông Nam Á mang đến nhu cầu thương mại khả thi, nguồn tài nguyên phong phú và các trung tâm sản xuất. Trong khi đó, toàn khu vực châu Á – Thái Bình Dương mang đến dòng vốn quy mô lớn, công nghệ và chiều sâu hệ sinh thái. 

Theo Standard Chartered, thách thức hiện không nằm nhiều ở bản thân các công cụ mà ở hệ sinh thái hỗ trợ xung quanh: những dự án tiên phong cần khung chính sách phù hợp, cơ chế cam kết đầu ra đủ điều kiện huy động vốn và sự sẵn sàng về cơ sở hạ tầng hội tụ cùng một lúc, tại cùng một địa điểm, với cùng nhóm đối tác.

“Nhiệm vụ phía trước không chỉ là triển khai thêm nguồn vốn mang tính xúc tác hơn, mà còn là thúc đẩy sự đồng bộ cần thiết để tăng tốc cho quá trình chuyển đổi”, đại diện Standard Chartered khẳng định.