Thâm hụt thương mại 13,8 tỷ USD không đáng lo, không phản ánh vào chứng khoán?

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 13,80 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026. 

Xét theo hàng hóa, hai mặt hàng khiến Việt Nam nhập siêu nhiều nhất là Dầu thô, lũy kế nhập siêu hơn 3 tỷ USD, do ảnh hưởng chiến sự Trung Đông, và Điện tử, máy tính và linh kiện lũy kế nhập siêu hơn 29 tỷ USD. 

Xét theo thị trường, Việt Nam xuất siêu vào Mỹ và EU, và nhập siêu từ Trung Quốc và Hàn Quốc. Trong đó, việc gia tăng đột biến nhập khẩu hàng hóa từ Hàn Quốc tăng trưởng 44,5% so với cùng kỳ, đóng vai trò chính vào tình hình nhập siêu của Việt Nam.

Dựa theo dữ liệu xuất khẩu của Hàn Quốc vào Việt Nam được tổng hợp bởi Bloomberg cho thấy, tổng giá trị xuất khẩu của Hàn Quốc vào Việt Nam trong tháng 5 là 8,45 tỷ USD, trong đó, xuất khẩu các mặt hàng ICT là 5,33 tỷ USD. Nổi bật với chất bán dẫn là 4,28 tỷ USD, và các linh kiện hiển thị là 0,82 tỷ USD. 

Xu hướng xuất khẩu chất bán dẫn vào Việt Nam ngày càng trở nên thịnh hành. Tại thời điểm tháng 6/2021, tỷ trọng xuất khẩu chất bán dẫn trong tổng xuất khẩu của Hàn Quốc vào Việt Nam là 21,2%, thì đến tháng 5/2026, con số này là 50,6%.

Xét theo tăng trưởng giá trị so với cùng kỳ, khoản mục chất bán dẫn tăng 146% so với cùng kỳ; các linh kiện hiển thị tăng 12,3%; và tổng giá trị các mặt hàng ICT tăng 99,6%. 

Như vậy, các mặt hàng mà Hàn Quốc xuất khẩu sang Việt Nam chủ yếu là các nguyên vật liệu thay vì là hàng thành phẩm.

Theo dữ liệu Bloomberg tính đến hết tháng 4/2026 cho thấy giá trị xuất khẩu các mặt hàng điện tử từ Hàn Quốc sang Việt Nam tăng nhanh, trong khi số lượng  tăng không quá nhanh, điều này cho thấy giá trị xuất khẩu bị ảnh hưởng một phần lớn bởi giá các thiết bị điện tử nói chung như chip, DRAM…tăng giá rất mạnh giai đoạn gần đây, và một phần nhỏ trong gia tăng sản lượng.

Nhận định về thâm hụt thương mại 5 tháng đầu năm, Chứng khoán BSC cho rằng mặt bằng nhập siêu hàng Điện tử, máy tính và linh kiện, mặt hàng cao hơn, và vùng nhập siêu chủ yếu đến từ sự đột biến ở thị trường Hàn Quốc. Dữ liệu nhập siêu thời điểm đầu năm này cho thấy tình các doanh nghiệp đang tích cực chuẩn bị nguyên vật liệu phục vụ cho hoạt động xuất khẩu các mặt hàng điện tử vào cuối năm.

Đối với nhập khẩu dầu thô, với kịch bản thận trọng, giả định việc chiến tranh ở Trung Đông vẫn tồn tại, nguồn cung dầu thô chưa được lưu thông thì Việt Nam mỗi tháng sẽ nhập siêu trung bình khoảng 800 triệu đến 1 tỷ USD /tháng. 

Tổng kết lại, BSC kỳ vọng mức độ nhập siêu của Việt Nam sẽ dần thu hẹp vào cuối năm.

Đồng quan điểm, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho rằng thâm hụt thương mại của Việt Nam đã tăng hơn gấp đôi, từ mức 3% GDP trước chiến sự lên trên 6% GDP vào giữa tháng 5 (tương đương khoảng 13 tỷ USD tính đến giữa tháng 5).

Chiến sự Trung Đông góp phần làm thâm hụt thương mại Việt Nam hơn 2 điểm phần trăm, do giá dầu và giá trị đồng Nhân dân tệ đều tăng mạnh. Việt Nam nhập hơn một phần ba nguyên vật liệu đầu vào từ Trung Quốc nhằm sản xuất hàng xuất khẩu. Tuy vậy, phần lớn thâm hụt thương mại hiện nay của Việt Nam chủ yếu xuất phát từ việc gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu sản xuất và tư liệu vốn phục vụ cho sản xuất các sản phẩm công nghệ cao.

Liên quan đến điểm trên, các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực công nghệ cao đang gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị sản xuất được sử dụng để sản xuất các linh kiện có độ chính xác cao. Đây là một điểm quan trọng nhưng khá tinh tế, giúp lý giải vì sao thị trường tiền tệ và chứng khoán phần nào không quá lo ngại trước mức tăng gần đây của thâm hụt thương mại.

Cụ thể, việc nhập khẩu các linh kiện như chip và kính chuyên dụng thường dùng trong sản xuất điện thoại thông minh thường được đưa vào sản xuất và tiêu thụ trong vòng 3-4 tháng kể từ khi nhập khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp FDI đặc biệt là các công ty công nghệ cao Trung Quốc hiện tăng cường nhập khẩu nhiều máy móc và thiết bị dùng để sản xuất để sản xuất những linh kiện như loại kính chuyên dụng nêu trên.

"Thời gian hoàn vốn để sử dụng các tư liệu sản xuất này nhằm sản xuất hàng xuất khẩu cuối cùng, qua đó bù đắp chi phí thiết bị trong cán cân thương mại của Việt Nam, kéo dài hơn đáng kể so với chu kỳ 3-4 tháng của các linh kiện đầu vào dùng để sản xuất hàng công nghệ cao. Điều này tạo ra hiệu ứng "đường cong J", trong đó cán cân thương mại ban đầu xấu đi, trước khi cải thiện trở lại khi các máy móc, thiết bị và linh kiện nhập khẩu được đưa vào sản xuất hàng xuất khẩu", ông Michael Kokalari, nhấn mạnh.