Đây là diễn biến mới nhất trong cuộc chiến thương mại chưa có dấu hiệu hạ nhiệt giữa Mỹ và Canada - hai nước láng giềng vốn là đồng minh lâu năm...

Ngày thứ Ba (8/9), Nhà Trắng thông báo Mỹ sẽ cấm nhập khẩu một số sản phẩm sữa, xe máy và phần lớn đồ uống có cồn từ Canada. Lệnh cấm có hiệu lực từ ngày 29/9, ba tuần sau khi được công bố.

Động thái này nhằm đáp trả việc Canada ngày 8/9 bắt đầu áp thuế quan trả đũa lên 20 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Sau khi đàm phán thương mại giữa hai nước đổ vỡ vào tháng trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế lên hàng hóa Canada. Ottawa sau đó đáp trả bằng các biện pháp thuế quan.

Cùng ngày 8/9, ông Trump cũng tìm cách loại hàng hóa Canada khỏi các hợp đồng mua sắm công dài hạn và quy mô lớn của Mỹ. Ông chỉ đạo Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tổng hợp Mỹ (GSA) tuyên bố hàng hóa Canada không đủ điều kiện tham gia các hợp đồng này cho đến khi Ottawa dành cho sản phẩm Mỹ sự đối xử “có đi có lại đầy đủ và công bằng”.

CANADA TÌM CÁCH GIẢM PHỤ THUỘC VÀO MỸ

Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney cam kết đẩy nhanh nỗ lực giảm sự phụ thuộc của nước này vào Mỹ.

Căng thẳng thương mại đã làm rạn nứt mối quan hệ vốn thuộc hàng gần gũi nhất thế giới giữa Mỹ và Canada. Ngày 22/8, Mỹ áp thuế quan 50% lên khoảng 5% hàng hóa nhập khẩu từ Canada, cáo buộc Ottawa đối xử không công bằng với các ngành sữa, đồ uống có cồn và ôtô của Mỹ.

Mỹ và Canada từ lâu đã bất đồng về thương mại, đặc biệt liên quan đến việc Ottawa bảo hộ thị trường sữa và trợ cấp cho các nhà sản xuất gỗ xẻ mềm. Dù vậy, hai nước vẫn duy trì quan hệ hữu nghị và là những đồng minh thân cận.

Quan hệ Mỹ - Canada xấu đi nhanh chóng dưới thời ông Trump. Bên cạnh việc áp thuế lên hàng hóa Canada, Tổng thống Mỹ nhiều lần đưa ra những phát biểu gây tranh cãi về việc biến nước này thành bang thứ 51 của Mỹ.

Trong khi đó, ông Carney đã lội ngược dòng để giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm ngoái, với cam kết chống lại sức ép từ chính quyền ông Trump. Một số tỉnh của Canada đã cấm bán đồ uống có cồn của Mỹ.

Trong danh sách hàng hóa Canada bị Mỹ cấm nhập khẩu từ ngày 29/9 có nhiều loại rượu vang và rượu mạnh. Đây là động thái đáp trả việc một số tỉnh của Canada cấm bán đồ uống có cồn của Mỹ. Danh sách cấm còn gồm một số loại xe máy, xe gắn máy và sản phẩm sữa.

Theo nguồn tin của hãng tin AP, trong bối cảnh quan hệ với Mỹ rạn nứt, Canada đang cân nhắc tăng cường quan hệ với Liên minh châu Âu (EU) đến mức gần tương đương tư cách thành viên nhưng không chính thức gia nhập khối.

Các phương án đang được xem xét gồm mở rộng những thỏa thuận hiện có, đàm phán một hiệp ước mới hoặc thiết lập các hình thức hợp tác khác. Canada đã tham vấn chính quyền các tỉnh, vùng lãnh thổ và các tổ chức lao động về khả năng xây dựng quan hệ sâu rộng hơn với EU, nhưng chưa lựa chọn mô hình cụ thể.

Ông Carney dự kiến đến Strasbourg, Pháp, vào tuần tới. Ông sẽ tham dự bài phát biểu Thông điệp EU của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 16/9 và phát biểu trước Nghị viện châu Âu vào ngày hôm sau.

Ông Carney thừa nhận các biện pháp thương mại sẽ gây khó khăn trong ngắn hạn, nhưng sẽ thúc đẩy Canada đẩy nhanh đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng và đa dạng hóa thương mại.

“Việc kinh doanh từng rất thuận lợi, nhưng điều đó khiến chúng tôi phụ thuộc quá nhiều vào một đối tác kinh tế. Thời kỳ đó đã kết thúc”, ông Carney nói.

Hơn 70% hàng xuất khẩu của Canada hiện vẫn được đưa sang Mỹ, cho thấy quy mô thách thức mà nước này phải đối mặt trong nỗ lực đa dạng hóa thị trường. Theo ông Carney, xuất khẩu của Canada sang các nước khác đang tăng mạnh và có thể tăng gấp đôi trong thập kỷ tới.

Thủ tướng Canada cũng bảo vệ quyết định áp thuế quan trả đũa. Ông cho rằng Ottawa không thể để hàng hóa Mỹ tiếp tục được nhập khẩu miễn thuế trong khi doanh nghiệp Canada phải chịu thuế quan của Washington. Theo ông, Canada không muốn khiến căng thẳng leo thang, nhưng thuế trả đũa là biện pháp cần thiết để bảo vệ người lao động trong nước.

Ông Carney cho rằng vấn đề lớn hơn nằm ở những yêu cầu mà Washington đưa ra trong cuộc đàm phán thất bại vừa qua.

“Vấn đề căn bản nhất là hàng loạt yêu cầu của Mỹ cho thấy họ muốn chúng tôi phụ thuộc vào họ nhiều hơn, chứ không phải ít hơn. Trong rất nhiều lĩnh vực, họ muốn sự lệ thuộc, thay vì một quan hệ đối tác kinh tế thực sự”, ông Carney nói.

Theo Thủ tướng Canada, Washington muốn hạn chế các biện pháp bảo vệ tiếng Pháp và văn hóa của nước này, giành quyền tác động đến những thỏa thuận thương mại trong tương lai, đồng thời đưa ra các điều khoản có thể làm suy yếu ngành ôtô, thép và lâm nghiệp của Canada.

ĐỐI ĐẦU THƯƠNG MẠI TIẾP DIỄN

Từ ngày 8/9, Canada bắt đầu áp thuế trả đũa lên hàng trăm sản phẩm Mỹ, gồm thép, nhôm, phô mai, đồ gia dụng, quần áo, mỹ phẩm và thiết bị nông nghiệp, với mức thuế 15%, 25% hoặc 50%.

Các biện pháp này ảnh hưởng đến khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Mỹ, tương đương gần 6% trong tổng số 333,6 tỷ USD hàng hóa mà Mỹ xuất khẩu sang Canada năm ngoái.

Theo Financial Times, chỉ vài giờ trước khi thuế quan của Canada có hiệu lực, ông Trump kêu gọi ngừng bán máy bay của Bombardier tại Mỹ.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 7/9, Tổng thống Mỹ chê sản phẩm của hãng chế tạo máy bay Canada “không đủ tốt” và cho rằng Bombardier phải chuyển hoạt động sản xuất sang Mỹ nếu muốn tiếp tục tiếp cận thị trường này.

Ông Trump cho biết hơn một nửa doanh thu của Bombardier đến từ Mỹ, đồng thời cáo buộc Canada ngăn cản hãng máy bay Gulfstream Aerospace kinh doanh tại nước này. Tuy nhiên, người phát ngôn của Bộ trưởng Giao thông Canada Steven MacKinnon bác bỏ cáo buộc, khẳng định máy bay Gulfstream vẫn được tự do mua bán và vận hành tại Canada.

Nhà Trắng chưa làm rõ ông Trump muốn áp thêm biện pháp thương mại với Bombardier hay chỉ kêu gọi người dân Mỹ ngừng mua sản phẩm của hãng. Bombardier hiện có hơn 3.000 lao động tại 9 cơ sở ở Mỹ và mua hàng hóa từ khoảng 2.800 nhà cung cấp nước này.

Chính quyền ông Trump cũng để ngỏ khả năng áp thêm thuế 50% lên hàng hóa Canada. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết các phương án đã được trình lên Tổng thống và ông Trump có thể quyết định triển khai.

Trước đó, cuộc chiến thương mại và những phát biểu của ông Trump về việc biến Canada thành bang thứ 51 của Mỹ đã gây phẫn nộ trên khắp Canada. Đáp lại, người dân nước này giảm mạnh các chuyến đi đến Mỹ và tẩy chay hàng hóa Mỹ. Ông Carney ca ngợi những hành động này là minh chứng cho quyết tâm của người dân.

Theo Financial Times, các quan chức hai nước cho biết chưa có kế hoạch nối lại đàm phán chính thức trong tuần này. Washington và Ottawa tiếp tục đổ lỗi cho nhau về sự đổ vỡ của các cuộc đàm phán.

Dù vậy, ông Gabriel Brunet, người phát ngôn của Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada - Mỹ Dominic LeBlanc, cho biết quan chức hai nước vẫn duy trì liên lạc.

Tại cuộc trao đổi qua điện thoại với báo giới do Nhà Trắng tổ chức tối 8/9, một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump cho biết đại diện thương mại Mỹ và Canada đã có những cuộc thảo luận “mang tính xây dựng”. Hai bên dự kiến tiếp tục trao đổi trong những ngày tới để xem liệu có thể tìm được hướng giải quyết hay không.

Theo bà Wendy Cutler, cựu quan chức thương mại Mỹ, tỷ lệ ủng hộ trên 70% giúp ông Carney không chịu nhiều sức ép phải sớm nối lại đàm phán.

“Hiện cả hai bên đều không muốn tỏ ra quá nóng lòng trở lại bàn đàm phán, vì lo ngại điều đó sẽ bị xem là dấu hiệu yếu thế”, bà Cutler nhận xét với AP.