Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, việc xây dựng Luật Phát triển đô thị là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng thể chế. Đây là dấu mốc chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển.

Chiều 21/7, tại Nhà Quốc hội, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh về dự án Luật Phát triển đô thị. 

Phát biểu tại hội nghị, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh việc xây dựng Luật Phát triển đô thị thay cho cách thức mỗi thành phố đề xuất một nghị quyết đặc thù riêng là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng thể chế.

Dự án luật không chỉ nhằm tạo động lực phát triển cho Thành phố Hồ Chí Minh mà còn phải hình thành khuôn khổ pháp lý chung để các đô thị khác trong cả nước được áp dụng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện. Đây là dấu mốc chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về đô thị sang quản trị đô thị hiện đại và kiến tạo phát triển.

Đề cập yêu cầu hoàn thiện mô hình quản trị đô thị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng thực chất của phân cấp, phân quyền là giao thẩm quyền tại chỗ cho chính quyền đô thị, để địa phương chủ động quyết định chủ trương đầu tư, cấp phép, thu hồi đất và xử lý các vấn đề phát sinh trên địa bàn.

Tuy nhiên, việc trao quyền phải gắn với các tiêu chí cụ thể về năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực và đội ngũ cán bộ chuyên môn, tránh tình trạng trao quyền nhưng địa phương không đủ điều kiện thực thi.

Chủ tịch Quốc hội cũng đặc biệt lưu ý cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Trao cơ chế vượt trội phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm độc lập. Cần thiết lập chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị đô thị định kỳ, công khai cho người dân, cho doanh nghiệp, cho Quốc hội và HĐND giám sát.

Ngoài ra, theo Chủ tịch Quốc hội, việc thể chế hóa mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng – TOD phải gắn với phương thức quy hoạch không gian. Dự thảo luật cần định nghĩa rõ phạm vi, bán kính khu vực phụ cận các nhà ga để áp dụng cơ chế tái thiết đô thị và khai thác quỹ đất hiệu quả. Việc phát triển hệ thống giao thông công cộng, công viên, không gian công cộng và các khu vực đô thị phải được tính toán đồng bộ, có cơ sở pháp lý rõ ràng để địa phương triển khai.

Dự thảo luật cũng cần nghiên cứu cho phép địa phương đấu giá quyền phát triển không gian ngầm, không gian trên cao tại các nhà ga, nút giao thông thuộc khu vực TOD. Đồng thời, cần có cơ chế thu hồi phần giá trị đất đai tăng thêm do đầu tư hạ tầng mang lại để bổ sung ngân sách và tái đầu tư phát triển hạ tầng đô thị.

Bên cạnh đó, dự thảo luật phải mở rộng các công cụ huy động nguồn lực. Trong đó, cần nghiên cứu cơ chế phát hành trái phiếu chính quyền địa phương chuyên biệt, gắn trực tiếp với các dự án hạ tầng quy mô lớn. Có thể thí điểm mô hình quỹ đầu tư phát triển hạ tầng đô thị hoạt động theo nguyên tắc thị trường; mở rộng hợp tác công tư đối với các dự án hạ tầng, chuyển đổi số, trung tâm đổi mới sáng tạo và các nền tảng phục vụ quản trị đô thị…

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ mối quan hệ giữa Luật Phát triển đô thị với các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước.

Đồng thời hoàn thiện các tiêu chí về đô thị thông minh, đô thị xanh và bảo đảm an sinh xã hội. Các tiêu chí phải cụ thể, có thể đo lường, đánh giá và tổ chức thực hiện, bảo đảm các đô thị phát triển nhanh nhưng bền vững, hiện đại, xanh, đáng sống và không để ai bị bỏ lại phía sau…

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện dự án luật, sớm gửi hồ sơ đến Đảng ủy Quốc hội để giao Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tổ chức thẩm tra, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.