Dự thảo Luật Kiến trúc (sửa đổi): Kiến nghị kiểm soát chất lượng các dự án đầu tư công

Ngày 3/6, Bộ Tư pháp đã đăng tải hồ sơ thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Theo tờ trình dự thảo của Bộ Xây dựng, sau hơn 5 năm tổ chức triển khai thực hiện, Luật Kiến trúc năm 2019 đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh đó, một số quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu chi tiết, chưa có tiêu chí định lượng, nên khó áp dụng thống nhất…

Đặc biệt, về thi tuyển phương án kiến trúc, danh mục công trình bắt buộc thi tuyển, cách xác định đối tượng thi tuyển, thời điểm tổ chức thi tuyển trong quy trình chuẩn bị đầu tư, cơ chế tài chính cho thi tuyển chưa được quy định đủ chi tiết…

Dự thảo luật được bố cục gồm 3 điều, trong đó tập trung hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc; đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc (Điều 14, Điều 15, Điều 17).

Đối với thi tuyển kiến trúc, dự thảo bổ sung quy định công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình thuộc dự án đầu tư công đặc biệt, công trình thuộc dự án đầu tư công theo thủ tục đầu tư đặc biệt không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc.

Trường hợp cần thiết phải thi tuyển kiến trúc thì người có thẩm quyền quyết định trên cơ sở bảo đảm tiến độ thực hiện của dự án… để phù hợp với thực tiễn và trình tự, thủ tục quy định tại pháp luật về đầu tư, pháp luật về xây dựng (khoản 1, điều 17).

Theo bản tổng hợp ý kiến, Hội Kiến trúc sư Việt Nam đề nghị có quy định và hướng dẫn chi tiết cho các dự án nào thuộc dự án đầu tư công theo thủ tục đầu tư công đặc biệt.

Đồng thời, cần chỉ rõ về quy mô lớn, tiến độ gấp, cơ chế đặc thù... nhằm tránh trường hợp bỏ sót thi tuyển cần thiết, làm giảm chất lượng kiến trúc quốc gia về kỹ thuật - mỹ thuật trong quá trình phục vụ phát triển đất nước.

Theo Hội Kiến trúc sư Việt Nam, mục đích việc thi tuyển các công trình lớn này (về quy mô, công năng, kỹ thuật phức tạp, yêu cầu đặc biệt, thường là các công trình khó, ít kinh nghiệm...) là để chọn được các phương án kiến trúc đáp ứng tốt nhất về sử dụng và kỹ thuật, mỹ thuật, có khả năng áp dụng tiến bộ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tốt nhất.

“Trước đây, các công trình đặc biệt như: Nhà Quốc hội, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh... đều tổ chức thi tuyển và đã chọn được các phương án kiến trúc tốt nhất, trở thành điểm sáng, dẫn dắt cho phát triển kiến trúc quốc gia và xứng tầm thế giới”, Hội Kiến trúc sư Việt Nam góp ý.

Về vấn đề này, Bộ Xây dựng ghi nhận yêu cầu kiểm soát chặt việc áp dụng trường hợp ngoại lệ này để tiếp tục cụ thể hóa tiêu chí, căn cứ và trách nhiệm quyết định tại văn bản quy định chi tiết. 

Điều này bảo đảm không làm giảm yêu cầu về chất lượng kiến trúc đối với công trình quan trọng, có ý nghĩa biểu tượng hoặc tác động lớn đến không gian kiến trúc, cảnh quan.

Cùng liên quan đến điều 17, Sở Xây dựng tỉnh Quảng Trị đề nghị nghiên cứu, bổ sung quy định cụ thể về cơ quan có thẩm quyền thẩm định và phê duyệt chi phí tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc; trình tự, thủ tục thẩm định, phê duyệt và nguồn kinh phí thực hiện.

Mặt khác, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức được giao làm chủ đầu tư hoặc đơn vị tổ chức cuộc thi nhằm bảo đảm thuận lợi trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt và thanh quyết toán chi phí tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc.

Tiếp thu ý kiến trên, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết dự thảo đã chỉnh lý điều 17 theo hướng bổ sung quy định kinh phí thi tuyển kiến trúc được xác định trong tổng mức đầu tư của công trình kiến trúc, tạo cơ sở pháp lý để bố trí, quản lý chi phí thi tuyển trong giai đoạn chuẩn bị và thực hiện dự án.

Với ý kiến khác, cơ quan chủ trì soạn thảo ghi nhận để tiếp tục nghiên cứu, hướng dẫn tại văn bản quy định chi tiết hoặc văn bản chuyên ngành phù hợp, tránh quy định quá chi tiết trong Luật.