Tuy nhiên, ngoài cuộc điều tra về lao động cưỡng bức đã có kết luận, USTR còn mở thêm các cuộc điều tra về sở hữu trí tuệ, nhắm trực tiếp vào Việt Nam, và tình trạng dư thừa công suất đối với 13 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Mỹ vừa công bố áp thuế 10% hoặc 12,5% lên hàng nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, với lý do các đối tác thương mại không kiểm soát hiệu quả hàng hóa có yếu tố lao động cưỡng bức.

Việt Nam nằm trong nhóm chịu thuế 12,5%, tương đương mức áp dụng cho Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản, như đã được đề cập trong báo cáo cập nhật chính sách thuế quan của Mỹ kỳ trước.

Một số điểm mới cần lưu ý về nội dung của Điều 301: Không có thời hạn hết hiệu lực: Điều 301 không tự hết hạn và có nền tảng pháp lý vững hơn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Do đó, chính sách này có thể được duy trì trong dài hạn, ít nhất là trong nhiệm kỳ của ông Donald Trump.

Cơ chế thuế liên quan đến các Thỏa thuận Thương mại Đối ứng: USTR đã công khai viện dẫn các cam kết trong các Thỏa thuận Thương mại Đối ứng (ART) để biện minh cho mức thuế 10% dành cho một số nền kinh tế. Đối với Liên minh châu Âu (EU), Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ, các nền kinh tế này được hưởng cơ chế “trần” 10% hoặc 12,5%, đã bao gồm thuế tối huệ quốc (MFN).

Việt Nam hiện chưa có ART. Do đó, đối với hàng hóa Việt Nam thuộc phạm vi điều chỉnh, cấu trúc thuế về nguyên tắc là: Thuế MFN hiện hành + 12,5% thuế theo Điều 301.

Mức thuế bình quân đối với Việt Nam vẫn duy trì chênh lệch thuế đáng kể so với Trung Quốc (Biểu đồ 1), qua đó tạo ra lợi thế cạnh tranh nhất định cho Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và hoạt động xuất khẩu.

Đánh giá tác động đến Việt Nam, Chứng khoán KBSV cho rằng điểm tích cực là danh mục miễn trừ được duy trì và mở rộng. Mỹ tiếp tục duy trì miễn trừ đối với nhóm thiết bị điện tử, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn… Đồng thời, Mỹ bổ sung thêm một số mặt hàng nông nghiệp, hóa chất và sản phẩm khác.

Đáng chú ý, danh mục này đã được duy trì liên tục qua ba chính sách gồm IEEPA, Điều 122 và Điều 301. Điều này cho thấy Mỹ về cơ bản đã ổn định quan điểm về phạm vi miễn trừ, qua đó giảm rủi ro dài hạn đối với triển vọng của các ngành này. Đây đồng thời là nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, ước tính 45–50%, và là nhóm dẫn dắt đà tăng trưởng xuất khẩu cũng như thu hút FDI trong giai đoạn 2025 – nửa đầu năm 2026.

Điểm không như kỳ vọng là cơ chế hạn ngạch thuế quan đối với dệt may. Mỹ sẽ thiết lập hạn ngạch thuế quan cho một lượng hàng dệt may nhất định của Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia. Theo đó, một lượng hàng đáp ứng điều kiện có thể được miễn áp thuế theo Điều 301. Cơ chế này hiện không áp dụng đối với Việt Nam.

Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ tác động cạnh tranh đối với ngành dệt may Việt Nam, cần chờ công bố chi tiết về quy mô hạn ngạch. Đây là yếu tố quyết định để đánh giá liệu có xảy ra tình trạng dịch chuyển đơn hàng từ Việt Nam sang các đối thủ hay không.

Ngoài cuộc điều tra về lao động cưỡng bức đã có kết luận, USTR còn mở thêm các cuộc điều tra về sở hữu trí tuệ, nhắm trực tiếp vào Việt Nam, và tình trạng dư thừa công suất đối với 13 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Động thái này cho thấy chính quyền ông Trump đang tìm cách khôi phục mặt bằng thuế theo IEEPA, vốn đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào đầu tháng 2.

Xét về tổng thể, KBSV duy trì quan điểm rằng Điều 301 không làm thay đổi triển vọng tích cực của xu hướng xuất khẩu và dòng vốn FDI vào Việt Nam trong năm 2026, nhờ các yếu tố sau: Ước tính khoảng 45–50% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ nằm ngoài phạm vi áp thuế theo Điều 301, chủ yếu thuộc nhóm điện, điện tử và công nghệ cao;

Mức thuế áp dụng cho Việt Nam không chênh lệch đáng kể so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực;

Mức thuế 12,5% thấp hơn tương đối so với mức 20% trước đây theo IEEPA;

Việt Nam vẫn duy trì những lợi thế sẵn có về vị trí địa lý, ổn định chính trị và quy mô lớn của mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA), qua đó tiếp tục thu hút dòng vốn FDI đầu tư vào Việt Nam.

Tuy nhiên, tác động sẽ có sự phân mảnh giữa nhóm doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Nhóm được bảo vệ gồm: Các ngành điện tử, công nghệ cao và bán dẫn chủ yếu có sự hiện diện của doanh nghiệp FDI. Nhóm này nằm ngoài danh mục chịu thuế nên gần như không chịu tác động trực tiếp, đồng thời còn được củng cố bởi chênh lệch thuế lớn so với Trung Quốc. Đây sẽ tiếp tục là động lực dẫn dắt hoạt động thu hút FDI và thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam.

Nhóm chịu sức ép: Các ngành dệt may, cao su và gỗ, vốn là thế mạnh của doanh nghiệp trong nước, không được loại trừ. Đồng thời, các doanh nghiệp phải cạnh tranh với Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia, những quốc gia đang hưởng ưu đãi theo hạn ngạch Điều 301. Do đó, xu hướng suy yếu nhiều khả năng sẽ tiếp diễn.

Đối với VN-Index, KBSV đánh giá tác động cho đến hiện tại là không đáng kể do nhóm doanh nghiệp chịu ảnh hưởng tiêu cực, như dệt may và gỗ, chiếm tỷ trọng vốn hóa nhỏ trên thị trường. Dù vậy, vẫn cần chờ thêm thông tin về hai dòng thuế liên quan đến tình trạng dư thừa công suất và sở hữu trí tuệ theo Điều 301.