Hoạt động xuất khẩu vẫn duy trì khả quan, tuy nhiên kết quả cuối cùng của các cuộc điều tra theo Mục 301 vẫn là rủi ro chính sách quan trọng đối với triển vọng ngành.

Chứng khoán VnDirect vừa có báo cáo cập nhật triển vọng ngành xuất khẩu trong nửa cuối năm 2026 trong đó nhấn mạnh hoạt động xuất khẩu vẫn duy trì khả quan, tuy nhiên kết quả cuối cùng của các cuộc điều tra theo Mục 301 vẫn là rủi ro chính sách quan trọng đối với triển vọng ngành. 

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng các mức thuế được áp đặt theo Đạo luật IEEPA là không hợp pháp, chính quyền Donald Trump đã thay thế bằng mức thuế tạm thời 10%, có hiệu lực trong vòng 150 ngày đến ngày 24/7, qua đó giúp mặt bằng thuế trở nên dễ chịu hơn đáng kể.

Khung thuế tạm thời 10% đã giúp giảm đáng kể mức thuế hiệu dụng đối với hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ. Đối với Việt Nam, mức thuế hiệu dụng giảm xuống còn khoảng 6,7%, thấp hơn nhiều so với trước đó, và duy trì ở mức cạnh tranh. Trong khi mức thuế hiệu dụng đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn ở mức cao 23,1%, Việt Nam vẫn sở hữu lợi thế thuế quan đáng kể, qua đó củng cố sức hấp dẫn như một trung tâm sản xuất và nguồn cung thay thế.

Khung thời gian áp dụng thuế tạm thời 150 ngày đã thúc đẩy các doanh nghiệp tăng tốc giao hàng nhằm phòng ngừa rủi ro từ những thay đổi chính sách tiềm tàng trong tương lai.

Nhờ đó, xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh trong 5 tháng qua. Riêng tháng 5/2026 xuất khẩu đạt 46,93 tỷ USD, tăng 2,1% so với tháng trước. Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước.

Về thị trường xuất, nhập khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm 2026, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 69,6 tỷ USD. Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất siêu sang Hoa Kỳ đạt 60,4 tỷ USD tăng 21,1% so với cùng kỳ năm trước;

Các nhóm ngành hưởng lợi rõ nét nhất từ xu hướng này bao gồm máy móc thiết bị và thiết bị điện - điện tử, nhờ nhu cầu tích trữ hàng hóa gia tăng từ phía các nhà nhập khẩu Mỹ.

Về triển vọng 6 tháng cuối năm, VnDirect kỳ vọng hoạt động xuất khẩu vẫn duy trì khả quan, tuy nhiên kết quả cuối cùng của các cuộc điều tra theo Mục 301 vẫn là rủi ro chính sách quan trọng đối với triển vọng ngành. 

Sau khi các mức thuế theo IEEPA bị hủy bỏ, chính quyền Trump đã khởi động hai cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào tình trạng dư thừa công suất sản xuất và các vấn đề liên quan đến lao động cưỡng bức.

Các cuộc điều tra này bao phủ nhiều đối tác thương mại, bao gồm Việt Nam, và có khả năng tác động đến phần lớn các ngành xuất khẩu chủ lực. Trong khi các biện pháp thuế đề xuất đối với nội dung lao động cưỡng bức đã được công bố, các biện pháp liên quan đến dư thừa công suất vẫn đang trong quá trình xem xét. Do đó, bất định chính sách vẫn ở mức cao dù Mỹ đã áp dụng khung thuế tạm thời 10%, thấp hơn đáng kể so với trước đó.

"Tuy vậy, rủi ro thuế quan vẫn cần được theo dõi chặt chẽ do không loại trừ khả năng phía Mỹ áp dụng thêm biện pháp bổ sung trong thời gian tới", VnDirect nhấn mạnh.

PMI của Việt Nam phục hồi lên 52,8 điểm, cho thấy hoạt động sản xuất tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Mặc dù chi phí logistics gia tăng và các yếu tố địa chính trị tạo ra một số gián đoạn ngắn hạn, đơn hàng xuất khẩu vẫn duy trì khả quan nhờ hoạt động tích trữ hàng tồn kho và xu hướng đẩy mạnh nhập khẩu trước các thay đổi về chính sách thương mại.

Điều này cho thấy đà tăng trưởng xuất khẩu trong ngắn hạn nhiều khả năng vẫn ổn định trong khi thị trường chờ đợi kết quả cuối cùng của các cuộc điều tra Mục 301 cũng như diễn biến hạ nhiệt của các căng thẳng địa chính trị.

Với riêng hàng dệt may, xuất khẩu hàng may mặc của Việt Nam tiếp tục được hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và dịch chuyển đơn hàng ra khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, biên lợi nhuận nhiều khả năng gặp áp lực do giá bán duy trì ở mức thấp trong khi chi phí đầu vào còn cao. 

Với thủy sản, nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu đang bị thắt chặt, thúc đẩy người tiêu dùng tìm kiếm các loại cá thay thế, qua đó hỗ trợ nhu cầu đối với cá tra. Trong khi đó, cá rô phi vẫn có lợi thế nhờ mức thuế cạnh tranh hơn của Việt Nam so với Trung Quốc.